Aktualizacja: 3 września 2026
Synteza białek to złożony proces, w którym komórka wytwarza białka potrzebne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Białka są jednymi z najważniejszych związków występujących w żywych organizmach. Budują między innymi mięśnie, skórę i włosy, uczestniczą w reakcjach chemicznych jako enzymy, transportują różne substancje oraz pomagają organizmowi bronić się przed chorobami. Do syntezy białek niezbędne są aminokwasy.
Synteza białek – dlaczego jest ważna?
Jak wspomniano na wstępie, białka, a więc także ich synteza, są jednymi z najważniejszych związków w organizmie każdego człowieka i w całym środowisku naturalnym. Pełnią przede wszystkim następujące funkcje:
- transportowe – przenoszą elektrony podczas fotosyntezy, asymilacji azotu, oddychania i wielu innych reakcji biologicznych. Dodatkowo transportują tlen, za co odpowiada m.in. mioglobina czy hemoglobina;
- magazynujące – magazynują żelazo (za co odpowiada np. ferrytyna);
- ochronne – białka uczestniczą w ochronie organizmu przed patogenami. Należą do nich między innymi przeciwciała;
- budulcowe – są składnikiem wielu tkanek i struktur organizmu. Przykładem jest kolagen, który występuje m.in. w skórze, kościach i ścięgnach;
- regulujące – uczestniczą w regulacji procesów zachodzących w organizmie, należą do nich m.in. hormony i neuroprzekaźniki, z których część ma budowę białkową.
Białka są syntetyzowane w organizmie człowieka, jednak wymaga to obecności odpowiednich substratów oraz warunków.
Synteza białek – na czym polega?
Informacja o tym, jakie białko ma powstać i jaką powinno mieć budowę, znajduje się w DNA każdego człowieka. Synteza białka jest więc sposobem na wykorzystanie informacji zapisanej w genach. Może odbywać się na kilka sposobów, jednak najistotniejszymi są transkrypcja i translacja.
Transkrypcja
Pierwszym etapem syntezy białek jest transkrypcja, która u organizmów eukariotycznych zachodzi w jądrze komórkowym. Podczas tego procesu informacja zawarta w odpowiednim fragmencie DNA zostaje przepisana na cząsteczkę mRNA. Można to porównać do przepisywania przepisu z książki kucharskiej na kartkę papieru. DNA pozostaje bezpiecznie przechowywane w jądrze, a mRNA jest kopią informacji potrzebnej do wykonania konkretnego białka. U organizmów eukariotycznych powstałe mRNA jest następnie odpowiednio przygotowywane. Z jego cząsteczki usunięte zostają fragmenty niekodujące, czyli introny, a pozostają fragmenty zawierające informację potrzebną do produkcji białka, czyli eksony. Tak przygotowane mRNA może opuścić jądro komórkowe i przedostać się do cytoplazmy.
Translacja
Kolejnym etapem syntezy białek jest translacja. Zachodzi ona w cytoplazmie, na strukturach nazywanych rybosomami. Rybosom odczytuje informację znajdującą się na mRNA i na jej podstawie tworzy łańcuch aminokwasów. Każde mRNA zbudowany jest z nukleotydów, a informacja jest odczytywana w grupach po 3 nukleotydy. Takie 3 nukleotydy tworzą kodon, zaś większość kodonów odpowiada określonemu aminokwasowi, natomiast kodon START inicjuje translację, a kodony STOP sygnalizują jej zakończenie. W trakcie tego procesu rybosom przesuwa się wzdłuż mRNA i kolejno dołącza odpowiednie aminokwasy, w konsekwencji czego tworzy się coraz dłuższy łańcuch polipeptydowy. Gdy rybosom napotka kodon oznaczający zakończenie syntezy, proces zostaje zatrzymany, a powstały łańcuch zostaje uwolniony.
Dalsze etapy syntezy białek
Sam łańcuch aminokwasów nie zawsze jest jeszcze gotowym, funkcjonalnym białkiem. Musi on odpowiednio się zwinąć i przyjąć określoną przestrzenną strukturę, zależnie od tego, jaka lokalizacja i jaka funkcja ma zostać przypisana danemu białkowi. Informacja dotycząca budowy białka jest zapisana w DNA, dlatego jego właściwości i funkcja są uwarunkowane genetycznie. Czasami tak powstały surowy łańcuch przechodzi dodatkowe modyfikacje. Ostateczny kształt białka ma ogromne znaczenie, ponieważ od jego budowy zależy jego funkcja. Przykładowo enzym musi mieć odpowiednią strukturę, aby móc przyłączyć konkretną substancję i przeprowadzić reakcję chemiczną.
Spirulina w tabletkach (100% naturalna)Spirulina posiada w pełni naturalne witaminy i minerały o wysokim stężeniu. W jej skład wchodzą m.in.: biotyna, beta-karoten, kwas foliowy, tiamina, niacyna, witamina D, E i inne witaminy oraz białko i błonnik. To też źródło cynku, magnezu, wapnia, żelaza
Zobacz tutaj ...
Spirulina w proszku (100% naturalna)Spirulina w proszku to słodkowodna alga, zawierająca duże stężenie witamin, minerałów i innych, ważnych składników odżywczych. Wysoką jakość uzyskano dzięki odpowiednim warunkom klimatycznym, przestrzeganiu restrykcyjnych norm podczas hodowli i …
Zobacz tutaj ...
Bibliografia
- Bijak M., Saluk J., Ponczek M., Nowak P., Wachowicz B., Synteza białek w bezjądrzastych płytkach krwi, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej (online), 2013; 67: 672-679.
- Ganong W., Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.
Zostaw komentarz