Akroleina

Aktualizacja: 25 lutego 2026

Akroleina to organiczny związek chemiczny wzbudzający ostatnimi laty rosnące zainteresowanie, zwłaszcza w dziedzinach przemysłu. Pracując z nią, należy jednak zachować szczególną ostrożność, ponieważ jest to substancja o działaniu toksycznym. Niekiedy mamy z nią styczność na co dzień, ponieważ wydziela się w trakcie spalania tłuszczów, np. podczas smażenia na patelni na starym oleju.

Spis treści

Akroleina – charakterystyka
Akroleina – toksyczność
Akroleina – zastosowanie

Akroleina – charakterystyka

Akroleina jest związkiem chemicznym o wzorze sumarycznym C₃H₄O i masie molowej 56,06 g/mol. Po wyizolowaniu przyjmuje formę bezbarwnej lub żółtej cieczy o nieprzyjemnym zapachu, ostrym i duszącym. Należy do grona aldehydów i jak wszystkie inne aldehydy jest stosunkowo nietrwała. W medycynie jest znana głównie ze względu na jej wysoką toksyczność i reaktywność biologiczną. Tworzy się w trakcie rozkładu termicznego tłuszczów, spalania tytoniu oraz w konsekwencji utleniania allylowego alkoholu. Jest substancją bardzo silnie reaktywną chemicznie, łatwo ulega reakcjom addycji i polimeryzacji, jest przy tym niezwykle reaktywna wobec białek i DNA, w związku z czym może wykazywać działanie toksyczne.

Akroleina – toksyczność

Z klinicznego punktu widzenia, akroleina jest silnym czynnikiem drażniącym błony śluzowe dróg oddechowych, oczu i skóry. Ekspozycja na jej pary może powodować podrażnienie górnych dróg oddechowych, kaszel, duszność, a w wyższych stężeniach nawet obrzęk płuc. W medycynie uznaje się ją za jeden z podstawowych i najczęściej występujących toksycznych składników dymu tytoniowego oraz spalin. Mechanizm działania toksycznego tej substancji wiąże się z jej zdolnością do tworzenia wiązań krzyżowych z białkami i DNA poprzez reakcję z grupami tiolowymi (-SH) i aminowymi (-NH2). Akroleina znacząco przyczynia się do powstawania stresu oksydacyjnego w komórkach, prowadząc do peroksydacji lipidów, uszkodzenia błon komórkowych i ostatecznie do apoptozy. Choć nie zakwalifikowano jej do dnia dzisiejszego jako substancji rakotwórczej, istnieją badania podkreślające jej właściwości rakotwórcze. Udowodniono w nich, że niszczy ona DNA oraz modyfikuje białka odpowiedzialne za jego naprawę.

W badaniach klinicznych obecność akroleiny łączy się z patogenezą przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), astmy oskrzelowej oraz niektórych chorób neurodegeneracyjnych. Można zatem uznać, że z pewnością jest to substancja drażniąca i toksyczna, a dodatkowo o potencjale rakotwórczym. Dlatego należy zachować ostrożność podczas pracy zawodowej z jej wykorzystaniem, jak również we własnym domu, np. podczas smażenia i innych obróbek kulinarnych.

Akroleina – zastosowanie

Akroleina znajduje szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach przemysłu. Zazwyczaj jednak wykorzystuje się ją:

do produkcji chemikaliów pośrednich – służy sprawniejszej i efektywniejszej syntezie kwasu akrylowego (produkcja farb, klejów), metioniny (suplementy diety, pasze dla zwierząt), gliceryny (procesy przemysłowe, w tym kosmetyczne i świecowe);
jako środek biobójczy – w herbicydach, bakteriocydach, algicydach;
w przemyśle tworzyw sztucznych – to ceniony półprodukt do wytwarzania m.in. żywic, polimerów o specjalnych właściwościach oraz materiałów odpornych na skrajne temperatury.

Akroleina jest przede wszystkim istotnym surowcem chemicznym, a jej zastosowania wynikają z wysokiej reaktywności. Na koniec warto wspomnieć, że wykorzystuje się ją jako modelowy związek do badania stresu oksydacyjnego, jako marker uszkodzeń lipidów (powstaje podczas peroksydacji tłuszczów), a także jako narzędzie do analiz toksykologicznych. Jest więc interesującym związkiem w licznych badaniach naukowych.

Polecane produkty

Olej z czarnuszki w kapsułkach 100% naturalny
Oryginalny olej z czarnuszki egipskiej (Nigella sativa) wspiera odporność, układ pokarmowy i zdrowie skóry. Wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i antyoksydacyjne. Źródło cennych kwasów tłuszczowych i tymochinonu.
Zobacz tutaj ...