Ekstrakty roślinne

Aktualizacja: 12 sierpnia 2026

Ekstrakty roślinne to substancje otrzymywane z różnych części roślin, np. liści, kwiatów, owoców, korzeni lub nasion. Powstają przez wyodrębnienie z roślin określonych składników, np. barwników, aromatów czy substancji aktywnych. Wydobywanie tych składników może odbywać się za pomocą np. wody, alkoholu, oleju lub innych rozpuszczalników. Znajdują one zastosowanie w wielu różnych dziedzinach przemysłu, a także w gastronomii, kosmetologii czy medycynie.

Ekstrakty roślinne – czym są?

Mówiąc w skrócie, ekstrakty roślinne to szeroka grupa substancji otrzymywanych z roślin poprzez „wyciąganie” z nich określonych składników np. za pomocą wody, alkoholu, oleju lub innych rozpuszczalników. Dzięki temu otrzymuje się bardziej skoncentrowaną formę wybranych substancji znajdujących się naturalnie w roślinie. Należy pamiętać, że domowe ekstrakty nie są tak samo standaryzowane jak preparaty farmaceutyczne. Przy przygotowywaniu preparatów do spożycia trzeba też uważać na gatunek rośliny, dawkę, czystość surowca i możliwość interakcji z lekami.

Ekstrakty roślinne – jak się pozyskuje?

Ekstrakty roślinne pozyskuje się poprzez wydobycie określonych substancji z części roślin, np.:

• liści;
• kwiatów;
• owoców;
• korzeni;
• nasion;
• kory.

Wybór metody zależy od tego, jaką substancję chce się uzyskać. Można przeprowadzać ekstrakcję wodą, rozpuszczalnikiem, olejem bądź alkoholem. W ostatnich latach rosnącą popularnością cieszy się proces ekstrakcji prowadzony w warunkach nadkrytycznych. Jedną z grup produktów otrzymanych w ten sposób są mieszaniny związków zapachowych, które mogą znaleźć zastosowanie w przemyśle kosmetycznym. Metodę tę uważa się za konkurencyjną w stosunku do obecnie stosowanych procesów destylacji z parą wodną oraz ekstrakcji przy użyciu rozpuszczalników organicznych. Oba z wymienionych powyżej procesów mają swoje ograniczenia. Olejki eteryczne, będące produktami destylacji z parą wodną, nie mogą być uzyskane w każdym przypadku. Wynika to ze względów ekonomicznych lub technicznych.

Najpopularniejszym procesem jest ekstrakcja dwuetapowa, podczas której otrzymywane są absoluty. Jednak metoda ta również nie jest pozbawiona wad. Najważniejszą z nich jest obecność w otrzymanych absolutach pozostałości zastosowanych rozpuszczalników organicznych, co w niektórych przypadkach ogranicza ich stosowanie w przemyśle spożywczym oraz kosmetycznym. Wady tej nie ma metoda ekstrakcji z zastosowaniem różnego rodzaju płynów w warunkach nadkrytycznych.

Ekstrakty roślinne – przykłady

Dla przykładu wymienia się następujące ekstrakty roślinne:

• ekstrakt z kurkumy – zawiera duże stężenie kurkuminoidów i może być wykorzystywany do nadawania żywności żółtej barwy;
• ekstrakt z papryki – zawiera karotenoidy, m.in. kapsantynę i kapsorubinę, dzięki którym ma czerwono-pomarańczową barwę;
• ekstrakt z buraka – może zawierać betalainy, które odpowiadają za intensywną czerwoną lub fioletową barwę;
• ekstrakt z ostropestu – to źródło sylimaryny, wykorzystywanej w preparatach wspierających czynność wątroby;
• ekstrakt z miłorzębu japońskiego – stosowany w niektórych preparatach farmaceutycznych i suplementach diety, zwłaszcza suplementach adaptogennych i poprawiających libido;
• ekstrakt z dziurawca – wykorzystywany w niektórych preparatach związanych z nastrojem;
• ekstrakt z aloesu – często stosowany w kremach, żelach i balsamach nawilżających.

Takich ekstraktów jest znacznie więcej, tak naprawdę, po odpowiednim doborze metody, można je wyizolować z każdej niemal rośliny. Takie ekstrakty można przygotowywać także w warunkach domowych. Przykładem ekstraktów są choćby powszechnie wykonywane od tysięcy lat napary roślinne. Ekstrakt wodny (napar) przygotowuje się w ten sposób, że surowiec roślinny (zwykle liście lub kwiaty) zalewa się gorącą wodą i pozostawia na kilka lub kilkanaście minut. Po tym czasie otrzymujemy ekstrakt zawierający znaczną ilość biologicznie aktywnych substancji, które pierwotnie ukryte były w danym surowcu roślinnym.

Innym sposobem domowego przygotowania ekstraktów roślinnych jest maceracja olejem. Suszony surowiec roślinny zalewa się olejem i pozostawia na pewien czas, aby substancje rozpuszczalne w tłuszczach uległy ekstrakcji do oleju. W ten sposób często obrabia się rośliny takie jak nagietek, lawenda czy rozmaryn.

Olej z czarnuszki w kapsułkach 100% naturalny
Oryginalny olej z czarnuszki egipskiej (Nigella sativa) wspiera odporność, układ pokarmowy i zdrowie skóry. Wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i antyoksydacyjne. Źródło cennych kwasów tłuszczowych i tymochinonu.
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

1. Krzepiłko A., Kordowska-Wiater M., Sosnowska B., Pytka M., Oddziaływanie ekstraktów roślinnych na drobnoustroje, 2020.
2. Rachwalik R., Wybrane ekstrakty roślinne uzyskiwane w warunkach ekstrakcji nadkrytycznej ditlenkiem węgla do zastosowania w kosmetyce, Kraków 2025.