Glikoliza

Aktualizacja: 9 lutego 2026

Glikoliza to ciąg reakcji enzymatycznych, w których glukoza zostaje rozłożona do 2 cząsteczek pirogronianu, z jednoczesnym wytworzeniem energii. Fizjologicznie zachodzi w cytozolu (żelowa substancja wypełniająca wnętrze każdej komórki, w niej zawieszone są pozostałe elementy wewnątrzkomórkowe). Stanowi proces głównie beztlenowy, dzięki któremu komórka zyskuje energię do swojej dalszej pracy.

Na czym polega glikoliza?

Mówiąc w znacznym uproszczeniu, glikoliza to podstawowy szlak katabolizmu glukozy. Jest nie tylko główną drogą degradacji glukozy, stanowi podstawowy szlak przemian fruktozy i galaktozy pochodzenia pokarmowego. Jej zasadnicze znaczenie fizjologiczne wiąże się z faktem, że przemiana ta może dostarczać cząsteczek ATP (cząsteczek energii) również w warunkach beztlenowych, co z kolei pozwala na przykład funkcjonować sprawnie mięśniom w trakcie znacznego, intensywnego wysiłku fizycznego przy niedostatecznym dopływie tlenu. Mowa raczej o wysiłkach długotrwałych, w przebiegu których aktywują się tzw. mięśnie czerwone.

W przebiegu glikolizy z 1 cząsteczki glukozy powstaje: 2 ATP (zysk netto), 2 NADH + H⁺ oraz 2 pirogroniany. Wszystkie etapy glikolizy można przedstawić następująco z podziałem na 2 fazy:

1. Faza zużywająca energię – fosforylacja glukozy, izomeracja glukozo-6-fosforanu do fruktozo-6-fosforanu, fosforylacja fruktozo-6-fosforanu, rozpad fruktozo-1,6-bisfosforanu, izomeracja fosfotrioz;+.
2. Reakcje dostarczające energię w drugiej fazie – utlenianie aldehydu 3-fosfoglicerynowego (dostarcza NADH2 + 6 ATP), powstanie ATP z 1,3-bisfosfoglicerynianu i ADP + 2ATP, powstanie pirogronianu (2 cząsteczek).

Sumarycznie można przedstawić to następująco:

Glukoza+ 2Pi + 2NAD + 2ADP -> 2 cząsteczki pirogronianu + 2ATP + 2 NADH + 2H+.

Glikoliza jest procesem bardzo dobrze poznanym i ważnym dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka.

Glikoliza – znaczenie w organizmie człowieka

Glikoliza to jedno z istotniejszych źródeł energii w organizmie człowieka. W przebiegu tej reakcji dochodzi do wytworzenia cząsteczek energii w postaci ATP, która jest zużywana w nagłych, pilnych potrzebach, zwłaszcza w komórkach beztlenowych (np. erytrocyty, mięśnie podczas intensywnego wysiłku). Jednocześnie produktem glikolizy jest NADH, później wykorzystany w łańcuchu oddechowym, a także pirogronian, który może być przekształcony w acetylo-CoA (wchodząc do cyklu Krebsa) lub w mleczan podczas fermentacji (beztlenowo). To produkty wyjściowe dla wielu innych reakcji chemicznych i biologicznych zachodzących w komórkach. Można zatem podsumować, że glikoliza działa jako centrum energetyczne komórki, ponieważ reguluje poziom glukozy i metabolizm w zależności od potrzeb.

Kiedy zachodzi glikoliza?

Glikoliza jest procesem zachodzącym najczęściej w warunkach beztlenowych, czyli gdy komórki nie otrzymują tlenu lub otrzymują go bardzo mało, nieadekwatnie do potrzeb. Zajść do może choćby w krwinkach czerwonych (erytrocytach) lub mięśniach (wówczas produktem ubocznym jest kwas mlekowy, wywołujący charakterystyczny objaw nazywany zakwasami).

Niekiedy glikoliza może odbywać się również w warunkach tlenowych, jeśli tylko tlen jest dostępny. Warto podkreślić, że glikolizę przeprowadzają wszystkie komórki, ponieważ każda z nich potrzebuje mniejszych lub większych ilości energii do swojego prawidłowego działania.

Spirulina + Żelazo - wsparcie energii i produkcji krwi
Połączenie spiruliny i organicznie związanego, naturalnie pozyskanego żelaza. Żelazo pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny oraz przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

1. https://up.lublin.pl/weterynaria/wp-content/uploads/sites/3/2021/07/biochemia_II_3_tr.pdf.
2. Bobiński R., Biochemia z elementami biochemii klinicznej. Dla medycznych studiów licencjackich, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2025.