Glikoliza

Aktualizacja: 9 lutego 2026

Glikoliza to ciąg reakcji enzymatycznych, w których glukoza zostaje rozłożona do 2 cząsteczek pirogronianu, z jednoczesnym wytworzeniem energii. Fizjologicznie zachodzi w cytozolu (żelowa substancja wypełniająca wnętrze każdej komórki, w niej zawieszone są pozostałe elementy wewnątrzkomórkowe). Stanowi proces głównie beztlenowy, dzięki któremu komórka zyskuje energię do swojej dalszej pracy.

Na czym polega glikoliza?

Mówiąc w znacznym uproszczeniu, glikoliza to podstawowy szlak katabolizmu glukozy. Jest nie tylko główną drogą degradacji glukozy, stanowi podstawowy szlak przemian fruktozy i galaktozy pochodzenia pokarmowego. Jej zasadnicze znaczenie fizjologiczne wiąże się z faktem, że przemiana ta może dostarczać cząsteczek ATP (cząsteczek energii) również w warunkach beztlenowych, co z kolei pozwala na przykład funkcjonować sprawnie mięśniom w trakcie znacznego, intensywnego wysiłku fizycznego przy niedostatecznym dopływie tlenu. Mowa raczej o wysiłkach długotrwałych, w przebiegu których aktywują się tzw. mięśnie czerwone.

W przebiegu glikolizy z 1 cząsteczki glukozy powstaje: 2 ATP (zysk netto), 2 NADH + H⁺ oraz 2 pirogroniany. Wszystkie etapy glikolizy można przedstawić następująco z podziałem na 2 fazy:

1. Faza zużywająca energię – fosforylacja glukozy, izomeracja glukozo-6-fosforanu do fruktozo-6-fosforanu, fosforylacja fruktozo-6-fosforanu, rozpad fruktozo-1,6-bisfosforanu, izomeracja fosfotrioz;+.
2. Reakcje dostarczające energię w drugiej fazie – utlenianie aldehydu 3-fosfoglicerynowego (dostarcza NADH2 + 6 ATP), powstanie ATP z 1,3-bisfosfoglicerynianu i ADP + 2ATP, powstanie pirogronianu (2 cząsteczek).

Sumarycznie można przedstawić to następująco:

Glukoza+ 2Pi + 2NAD + 2ADP -> 2 cząsteczki pirogronianu + 2ATP + 2 NADH + 2H+.

Glikoliza jest procesem bardzo dobrze poznanym i ważnym dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka.

Glikoliza – znaczenie w organizmie człowieka

Glikoliza to jedno z istotniejszych źródeł energii w organizmie człowieka. W przebiegu tej reakcji dochodzi do wytworzenia cząsteczek energii w postaci ATP, która jest zużywana w nagłych, pilnych potrzebach, zwłaszcza w komórkach beztlenowych (np. erytrocyty, mięśnie podczas intensywnego wysiłku). Jednocześnie produktem glikolizy jest NADH, później wykorzystany w łańcuchu oddechowym, a także pirogronian, który może być przekształcony w acetylo-CoA (wchodząc do cyklu Krebsa) lub w mleczan podczas fermentacji (beztlenowo). To produkty wyjściowe dla wielu innych reakcji chemicznych i biologicznych zachodzących w komórkach. Można zatem podsumować, że glikoliza działa jako centrum energetyczne komórki, ponieważ reguluje poziom glukozy i metabolizm w zależności od potrzeb.

Kiedy zachodzi glikoliza?

Glikoliza jest procesem zachodzącym najczęściej w warunkach beztlenowych, czyli gdy komórki nie otrzymują tlenu lub otrzymują go bardzo mało, nieadekwatnie do potrzeb. Zajść do może choćby w krwinkach czerwonych (erytrocytach) lub mięśniach (wówczas produktem ubocznym jest kwas mlekowy, wywołujący charakterystyczny objaw nazywany zakwasami).

Niekiedy glikoliza może odbywać się również w warunkach tlenowych, jeśli tylko tlen jest dostępny. Warto podkreślić, że glikolizę przeprowadzają wszystkie komórki, ponieważ każda z nich potrzebuje mniejszych lub większych ilości energii do swojego prawidłowego działania.

Spirulina + Żelazo - naturalne wsparcie krwi
Naturalny produkt Spirulina + żelazo od bioalgi jest czysto roślinnym źródłem żelaza, wyprodukowanym wyłącznie przez Matkę Naturę. Jego biodostępność jest dzięki temu na wysokim poziomie co pozwala m.in. na uzupełnienie niedoborów tego pierwiastka ...
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

1. https://up.lublin.pl/weterynaria/wp-content/uploads/sites/3/2021/07/biochemia_II_3_tr.pdf.
2. Bobiński R., Biochemia z elementami biochemii klinicznej. Dla medycznych studiów licencjackich, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2025.