Hydroksyprolina

Aktualizacja: 23 lutego 2026

Hydroksyprolina to niebiałkowy aminokwas endogenny (organizm człowieka ma zdolność jego samodzielnej syntezy), będący pochodną proliny. Stanowi kluczowy składnik budulcowy kolagenu (około 13-14%) i elastyny. Ma więc ogromne znaczenie w aspekcie budowania ludzkich tkanek. Wewnątrzustrojową produkcję tego związku można wspierać za pomocą diety i suplementacji.

Hydroksyprolina – charakterystyka

Hydroksyprolina to organiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym C5H9NO3 i masie molowej 131,13 g/mol. Należy do grona aminokwasów endogennych, czyli takich, które mogą być produkowane przez tkanki własne organizmu. Pod względem chemicznym to aminokwas pochodny proliny, w którym do pierścienia pirolidynowego została wprowadzona grupa hydroksylowa –OH. Najczęściej spotykana forma to 4‑hydroksyprolina (trans‑4‑hydroksy‑L‑prolina). Hydroksyprolina nie jest kodowana przez DNA, powstaje potranslacyjnie w reakcji hydroksylacji proliny w łańcuchu kolagenu bądź katalizowanej przez enzym hydroksylazę prolinową.

Aby organizm człowieka mógł wyprodukować odpowiednie ilości hydroksyproliny, potrzebuje do tego obecności kofaktora, którym jest w głównej mierze witamina C. Dodatkowo potrzebuje jonów żelaza, tlenu i alfa-ketoglutaranu. Omawiany aminokwas jest bardziej polarny niż prolina, tworzy też silne wiązania wodorowe, stabilizując strukturę potrójnej helisy kolagenu. Występuje głównie w konfiguracji trans. Organizm człowieka potrafi wyprodukować odpowiednie ilości hydroksyproliny, co jednak można wspierać odpowiednią dietą. Powinna ona być bogata w witaminę C, ale i kolagen (chrząstki, żelatyna, mięso). Dodatkowo warto rozważyć suplementację wysokiej jakości naturalnym kolagenem, z którego niedoborem zmaga się spora część ludzi już po 25.-30. rokiem życia, ponieważ właśnie wtedy następuje stopniowy, powolny zanik produkcji tego białka (na poziomie 1% rocznie).

Hydroksyprolina – funkcje

Hydroksyprolina jest najbardziej znana z tego, że przyczynia się do powstawania cząsteczki kolagenu, podstawowego białka strukturalnego niemal wszystkich tkanek ludzkiego organizmu. Skład aminokwasowy kolagenu jest charakterystyczną cechą białka. Kolagen, niezależnie od swego pochodzenia zawiera 19 aminokwasów, w tym 4- i 3- hydroksyprolinę (Hyp) oraz 5-hydroksylizynę (Hys). Pierwszy z nich odgrywa  ważną rolę stabilizującą strukturę helikalną w połączeniach międzyłańcuchowych z udziałem mostków wodorowych, drugi z kolei jest kowalencyjnie związany z oligosacharydami. Ciekawostką jest, że zawartość hydroksyproliny w kolagenie może się zmieniać w szerokim zakresie, w zależności od rodzaju i pochodzenia materiału kolagenowego.

Można podsumować, że hydroksyprolina zwiększa stabilność termiczną kolagenu oraz umożliwia tworzenie dodatkowych wiązań wodorowych między łańcuchami. Wpływa korzystnie na sztywność i odporność mechaniczną włókien kolagenowych, a więc wszystkich tkanek zawierających kolagen.

Hydroksyprolina w medycynie

Hydroksyprolinę coraz częściej wykorzystuje się w medycynie, głównie jako wskaźnik diagnostyczny rozpadu kolagenu. W medycynie oznacza się ją zwykle w moczu jako marker degradacji kolagenu, a także we krwi (rzadziej, głównie w badaniach naukowych). Podwyższony poziom może pojawiać się m.in. przy chorobach kości (np. osteoporoza), chorobach tkanki łącznej, przy intensywnym gojeniu ran, a także w niektórych chorobach wątroby. Przeprowadzone niedawno badania naukowe wykazały, że obniżony poziom hydroksyproliny w ścianach naczyń krwionośnych występuje u praktycznie każdego pacjenta z tętniakami w porównaniu do naczyń krwionośnych osób zdrowych (grupa kontrolna). Sugeruje to, że omawiany aminokwas może mieć istotny wpływ również na zdrowie całego układu sercowo-naczyniowego.

Kolagen do picia na stawy i skórę
Kolagen bioalgi to aż 97% hydrolizowanego kolagenu o wysokiej biodostępności. Opatentowana formuła przyczynia się do łagodzenia objawów istniejących już chorób stawów, a dodatkowo uzupełnia niedobory kolagenu w organizmie. Wpływa też na stan skóry …
Zobacz tutaj ...

Kapsułki z kwasem hialuronowym
Kwas hialuronowy decyduje nie tylko o jędrnej i gładkiej skórze, ale także jest głównym składnikiem płynu stawowego i pełni funkcję „smaru” przy wykonywaniu ruchu redukując ból w stawach. Jego głównym zadaniem jest regulacja zawartości wody w przestrzeni
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

1. Gendaszewska D., Oznaczanie zawartości hydroksyproliny w handlowych preparatach kolagenowych metodą spektrofotometryczną, Technologia i Jakość Wyrobów 62, 2017.
2. Łapiński R., Siergiejuk M., Worowska A., Gacko M., Obniżenie zawartości hydroksyproliny w ścianie tętniaka aorty – wskazanie do suplementacji askorbinianu, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 3/2012.