Kortykoliberyna

Aktualizacja: 7 czerwca 2026

Kortykoliberyna (CRH) to hormon produkowany głównie w podwzgórzu. Odpowiada przede wszystkim za pobudzanie przysadki mózgowej do wydzielania ACTH, które następnie stymuluje korę nadnerczy do produkcji kortyzolu. Stanowi kluczowy element osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Diagnostyką i leczeniem zaburzeń w obrębie wydzielania i działania tych hormonów zajmują się najczęściej lekarze endokrynolodzy. 

Kortykoliberyna – charakterystyka

Kortykoliberyna to hormon uwalniający kortykotropinę, wielopeptydowy neuroprzekaźnik i hormon związany z odpowiedzią organizmu na stres. Jest jedną z wielu substancji wpływających na regulację łaknienia. Kortykoliberyna stanowi składową osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, na którą w pełnym kontekście składają się odpowiednie struktury anatomiczne (podwzgórze, przedni płat przysadki, kora gruczołów nadnerczowych) oraz wydzielane przez nie hormony. Na sekrecję tych hormonów wpływają zarówno mechanizmy sprzężenia zwrotnego pomiędzy poszczególnymi piętrami, jak i inne ponadpodwzgórzowe struktury anatomiczne, w tym hipokamp i jądro migdałowate.

Mechanizm działania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza przedstawia się następująco: aktywacja wspomnianej osi inicjuje wydzielanie z okolicy wyniosłości pośrodkowej podwzgórza kortykoliberyny, która za pośrednictwem wrotnego krążenia przysadkowego trafia do przysadki mózgowej. Kortykoliberyna oddziałuje na zlokalizowane w niej receptory, wywołując aktywację genu proopiomelanokortyny, co przyczynia się do wydzielania produktów tego genu, między innymi ACTH. ACTH jest w dalszej kolejności transportowany we krwi do kory gruczołów nadnerczowych, stymulując biosyntezę kortykosteroidów z cholesterolu, które wykazują szeroki zakres odpowiedzi biologicznych.

Kortykoliberyna – działanie

Najistotniejszą rolą kortykoliberyny jest oddziaływanie na receptory przysadki mózgowej, powodując wydzielanie hormonu adrenokortykotropowego (ACTH). Działanie kortykoliberyny wiąże się też z odpowiedzią organizmu na stres. Działający czynnik stresowy wywołuje wzrost uwalniania kortykoliberyny z okolicy wyniosłości pośrodkowej podwzgórza, która za pośrednictwem krążenia wrotnego trafia do przysadki.

Udowodniono, że podanie omawianego hormonu do ośrodkowego układu nerwowego wyzwala reakcje wiążące się bezpośrednio ze stresem, stymulując współczulny układ nerwowy. Efektami tego są:

• zwiększenie wydzielania adrenaliny i noradrenaliny oraz wzrost glukozy we krwi;
• przyspieszenie czynności serca;
• podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi.

Dodatkowo kortykoliberyna aktywuje zachowania związane z lękiem oraz hamuje aktywność lokomotoryczną, nasilając zachowania perseweracyjne, polegające na bezcelowym powtarzaniu czynności ruchowych (stereotypy ruchowe, sztywność działania).

Kortykoliberyna – normy

Normy kortykoliberyny (CRH) nie są rutynowo oznaczane w standardowych badaniach laboratoryjnych. Nie ustalono więc jednej, powszechnie stosowanej normy referencyjnej, jak ma to miejsce w przypadku innych hormonów, np. kortyzolu czy adrenaliny. Zamiast kortykoliberyny bada się raczej kortyzol poranny, ACTH oraz dobową zbiórkę kortyzolu. Przy problemach z osią podwzgórze-przysadka-nadnercza (poza badaniami poziomu hormonów) zastosowanie znajdują również badania obrazowe, np. USG nerek czy rezonans magnetyczny mózgu.

Omega 3 – czysty roślinny olej z Pachnotki zwyczajnej
Omega 3 to naturalny produkt zawierający w swoim składzie czysty, roślinny olej, z pełniącymi istotną rolę w odżywianiu człowieka kwasami tłuszczowymi Omega 3. Stanowi wsparcie dla mózgu i odpowiada za jego prawidłową pracę. Dodatkowo wspiera odporność
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

1. Karlik A., Korman E., Maceluch J., Niedziela M., Analiza molekularna fragmentu genu dla drugiego typu receptora kortykoliberyny w jadłowstręcie psychicznym, Psychiatria Polska 2008, Tom XLII, numer 2.
2. Karlik A., Korman E., Niedziela M., Układ kortykoliberyny – rola w regulacji łaknienia, Endokrynologia Pediatryczna, 6/2007.