Neuroplastyczność

Aktualizacja: 14 maja 2026

Neuroplastyczność to pojęcie z zakresu neurobiologii, odnoszące się do zdolności mózgu do zmiany i adaptacji, tworzenia nowych połączeń między neuronami oraz modyfikowania istniejących w odpowiedzi na doświadczenie, naukę czy urazy. Innymi słowy, obejmuje wszystkie procesy i ich efekty skupione na rozwoju umiejętności i całego mózgu. Zjawisko zachodzi najintensywniej w okresie płodowym i w wieku dziecięcym, lecz wykazano, że trwa przez całe życie człowieka.

Neuroplastyczność – na czym polega?

Neuroplastyczność to termin o szerokim zakresie znaczeniowym, obejmujący wszelkie przejawy trwałych zmian reakcji i struktury neuronów. Dawniej, czyli około 50 lat temu, przez plastyczność mózgu rozumiano jedynie zmiany o charakterze naprawczym zachodzące po jego uszkodzeniu. Dzięki nim możliwe było np. odzyskanie funkcji (ruchowej bądź umysłowej) utraconej w wyniku udaru mózgu i innych problemów zdrowotnych. Dziś wiadomo jednak, że pojęciem tym określa się wszelkie zmiany zachodzące w mózgu, także w procesach uczenia się, poznawania nowych rzeczy i adaptacji organizmu do zmieniającego się środowiska. Wyróżnia się przy tym następujące formy neuroplastyczności:

1. Neuroplastyczność strukturalna – zmienia się kształt synaps, ich liczba oraz wielkość zagęszczenia postsynaptycznego, jak również kształt kolca dendrytycznego, na którym znajduje się synapsa. Nowe kolce rosną w kierunku aktywnego aksonu i wraz z nim tworzą synapsy. Tym samym umożliwiają stworzenie zupełnie nowych połączeń nerwowych, które przejmą funkcję połączeń utraconych bądź uszkodzonych.
2. Neuroplastyczność homeostatyczna – jest odpowiedzią na długotrwałe pobudzenie lub wyhamowanie neuronu, a jej zadaniem jest zapewnienie neuronowi zdolności do reagowania na bodźce.
3. Neuroplastyczność rozwojowa – tworzenie się nowych połączeń nerwowych wskutek poznawania nowych rzeczy, nauki, ogólnego rozwoju organizmu.

Podstawą badań nad procesami neuroplastyczności jest teza, że właściwość układu nerwowego stanowi zdolność do funkcjonalnych i strukturalnych zmian w połączeniach neuronalnych pod wpływem doświadczeń w sferze fizycznej, psychicznej i społecznej. Wykazano, że codzienna aktywność, nauka i trening mają ogromny wpływ na sprawność mózgu. Tworzenie właściwych połączeń za pośrednictwem aksonów, wypustek, synaps i przekaźników chemicznych trwa z różną intensywnością przez całe życie i jest procesem wyjątkowo złożonym. Cały przebieg neuroplastyczności determinują informacje zapisane w DNA.

Zobacz również: Spirulina i układ nerwowy.

Neuroplastyczność – znaczenie dla człowieka

Chociaż uszkodzenie ciała komórki nerwowej nieodwracalnie prowadzi do jej obumarcia i powoduje długotrwałą utratę funkcji, a przecięcie aksonu (aksotomia) może skutkować obumarciem aksonu, to jednak może też nastąpić regeneracja, odtworzenie połączeń międzyneuronalnych i w konsekwencji przywrócenie przekaźnictwa synaptycznego. Na tej zasadzie bazuje cała neuroplastyczność mózgu. Dzięki niej:

• możliwe jest przyswajanie nowych umiejętności – od nauki języków po jazdę na rowerze. Każde nowe doświadczenie wzmacnia lub tworzy połączenia między neuronami;
• kształtuje się pamięć krótkotrwała i długotrwała – możemy gromadzić wspomnienia, nie zapominamy rzeczy, których nauczyliśmy się wcześniej;
• mózg z łatwością dostosowuje się do nowych sytuacji – środowiska, pracy, relacji czy stresu. Dzięki temu człowiek może funkcjonować w zmiennych warunkach;
• możliwa staje się regenerowanie tkanek mózgu po jego urazach i uszkodzeniach – inne, zdrowe obszary mózgu mogą częściowo przejąć funkcje zniszczonych struktur. Stanowi to podstawę rehabilitacji neurologicznej.

Na podstawie licznych badań wykazano, że neuroplastyczność odgrywa istotną rolę w terapii różnorodnych zaburzeń psychicznych, takich jak depresja czy lęk. Właściwie prowadzona terapia, nowe nawyki i doświadczenia mogą realnie „przebudować” sposób działania mózgu. Neuroplastyczność jest najintensywniejsza w okresie dzieciństwa, dlatego też to właśnie dzieci uczą się wszystkiego najszybciej.

Omega 3 – czysty roślinny olej z Pachnotki zwyczajnej
Omega 3 to naturalny produkt zawierający w swoim składzie czysty, roślinny olej, z pełniącymi istotną rolę w odżywianiu człowieka kwasami tłuszczowymi Omega 3. Stanowi wsparcie dla mózgu i odpowiada za jego prawidłową pracę. Dodatkowo wspiera odporność
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

1. Amen D., Neuroplastyczność mózgu, Wydawnictwo Vital, Białystok 2022.
2. Kossut M., Neuroplastyczność – podstawowe mechanizmy, Neuropsychiatria i Neuropsychologia, 2/2019.
3. Sikorski W., Mechanizm neuroplastyczności i jego znaczenie dla psychoterapii oraz oceny jej skuteczności, Psychoterapia, 2/2016.