Drobnoustroje

Drobnoustroje (znane również jako mikroorganizmy) to bardzo małe organizmy lub cząstki biologiczne, których nie można zazwyczaj zobaczyć gołym okiem. Występują niemal wszędzie: w glebie, wodzie, powietrzu, na powierzchni i wewnątrz organizmów żywych. Część z nich przynosi korzyści zarówno środowisku naturalnemu, jak i człowiekowi, podczas gry pozostała część działa chorobotwórczo.

Czym są drobnoustroje?

Do drobnoustrojów zalicza się między innymi następujące grupy:

• bakterie – jednokomórkowe organizmy, z których część jest pożyteczna, a część wywołuje choroby;
• wirusy – cząstki biologiczne namnażające się w komórkach innych organizmów;
• grzyby mikroskopowe – np. drożdże i pleśnie;
• pierwotniaki – jednokomórkowe organizmy często żyjące w środowisku wodnym;
• archeony – mikroorganizmy podobne do bakterii, występujące m.in. w nietypowych środowiskach.

Drobnoustroje mogą być zarówno pożyteczne, jak i szkodliwe. I z jednymi i z drugimi żyjemy każdego dnia, nawet o tym nie wiedząc lub nie zastanawiając się nad tym szczególnie.

Drobnoustroje korzystne

Korzystne drobnoustroje występują niezwykle powszechnie w przyrodzie, niemal w każdej części środowiska naturalnego – w wodzie, glebie, powietrzu, skałach, materii nieorganicznej i organicznej. Tak naprawdę bez nich niemożliwe byłoby życie na ziemi. Dla przykładu:

• bakterie kwasu mlekowego (np. Lactobacillus) wspierają prawidłowe funkcjonowanie jelit, są wykorzystywane do produkcji jogurtów, kefirów i kiszonek. Budują pozytywną mikroflorę jelitową, od której zależy między innymi odporność organizmu, kondycja skóry oraz samopoczucie, nie wspominając o procesach trawiennych;
• drożdże (np. Saccharomyces cerevisiae) umożliwiają wyrastanie ciasta, dlatego też wykorzystywane są w produkcji pieczywa i napojów fermentowanych. Dodatkowo nadają im charakterystyczny, przyjemny smak i aromat;
• promieniowce są wykorzystywane w produkcji niektórych antybiotyków, a dodatkowo uczestniczą w rozkładzie materii organicznej w glebie;
• bakterie i grzyby glebowe pomagają roślinom pobierać składniki mineralne, przyczyniają się do powstawania próchnicy. Rozkładają martwe organizmy, np. resztki upolowanych zwierząt bądź owoce, które spadły z drzew.

Można więc podsumować, że utrzymują równowagę mikrobiologiczną organizmu, wspomagają produkcję żywności, a także przyczyniają się do oczyszczania środowiska. Od setek lat wykorzystuje się je w przypadku produkcji istotnych leków, czego klasycznym przykładem może być pierwszy antybiotyk – penicylina.

Drobnoustroje patogenne

Drobnoustroje patogenne to takie mikroorganizmy, które przyczyniają się do psucia produktów spożywczych oraz rozwoju chorób ludzi, zwierząt i roślin. Dla przykładu:

• bakterie chorobotwórcze – mogą powodować m.in. zatrucia pokarmowe, anginę, zapalenie płuc czy zakażenia układu moczowego. Tak więc Salmonella wywołuje zatrucia pokarmowe, Streptococcus pyogenes odpowiada za rozwój anginy i zakażeń gardła, natomiast Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty) wywołuje zakażenia skóry i innych tkanek;
• wirusy – namnażają się w komórkach gospodarza i mogą wywoływać choroby zakaźne. Klasycznymi rodzajami są wirus grypy, wirusy wywołujące przeziębienie, wirus odry, wirus HIV;
• grzyby chorobotwórcze – mogą powodować zakażenia skóry, paznokci lub błon śluzowych. Na przykład Candida albicans wywołuje kandydozę;
• pasożytnicze pierwotniaki – wywołują choroby u ludzi i zwierząt. Na przykład Plasmodium wywołuje malarię.

Poprzez odpowiednią profilaktykę (unikanie przebywania w skupiskach ludzi w okresie wzmożonych zachorowań, szczególna dbałość o higienę osobistą i częste mycie rąk, dbanie o właściwe przechowywanie produktów spożywczych, szczepienia ochronne) jesteśmy w stanie w dużej mierze uchronić się przed zachorowaniami, choć nie zawsze.

Bibliografia

1. Kowalska M., Małczak E., Identyfikacja drobnoustrojów występujących w cukrze, melasie, wysłodkach plantatorskich i suszonych, Postępy Nauki i Technologii Przemysłu Rolno-Spożywczego 2016 t. 71 nr 4.
2. Silverthorn D., Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.
3. Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medycyna Rodzinna, Kraków 2006.