Drobnoustroje

Aktualizacja: 1 sierpnia 2026

Drobnoustroje to mikroskopijne organizmy oraz cząstki biologiczne, których zazwyczaj nie można dostrzec gołym okiem. Występują praktycznie we wszystkich środowiskach – w glebie, wodzie, powietrzu, a także na powierzchni i wewnątrz organizmów żywych. Obejmują głównie bakterie, grzyby, pierwotniaki oraz wirusy. Choć część drobnoustrojów może wywoływać choroby, zdecydowana większość pełni istotne funkcje w przyrodzie i organizmie człowieka. Uczestniczy m.in. w rozkładzie materii organicznej, obiegu składników odżywczych czy utrzymaniu prawidłowej mikrobioty. Zrozumienie roli drobnoustrojów ma duże znaczenie w medycynie, dietetyce, mikrobiologii oraz profilaktyce zdrowotnej.

Czym są drobnoustroje?

Do drobnoustrojów zalicza się m.in. następujące grupy:

bakterie – jednokomórkowe organizmy, z których część jest pożyteczna, a część może wywoływać choroby;
wirusy – cząstki biologiczne namnażające się wyłącznie w komórkach innych organizmów;
grzyby mikroskopowe – np. drożdże i pleśnie;
pierwotniaki – jednokomórkowe organizmy, często występujące w środowisku wodnym;
archeony – mikroorganizmy podobne do bakterii, występujące m.in. w środowiskach o skrajnych warunkach.

Drobnoustroje mogą być zarówno pożyteczne, jak i szkodliwe. Towarzyszą człowiekowi każdego dnia i występują zarówno w otaczającym nas środowisku, jak i na powierzchni oraz wewnątrz organizmu. Wiele z nich pełni ważne funkcje dla zdrowia.

Drobnoustroje korzystne

Korzystne drobnoustroje występują niezwykle powszechnie w przyrodzie – w wodzie, glebie, powietrzu, na skałach oraz w materii organicznej. Są również naturalnym elementem organizmów żywych, w tym człowieka. Bez ich udziału funkcjonowanie ekosystemów oraz wielu procesów biologicznych byłoby niemożliwe. Dla przykładu:

• bakterie kwasu mlekowego (np. Lactobacillus) wspierają prawidłowe funkcjonowanie jelit i są wykorzystywane do produkcji jogurtów, kefirów oraz kiszonek. Pomagają utrzymać prawidłową mikrobiotę jelitową, która wpływa m.in. na odporność organizmu, procesy trawienne i ogólny stan zdrowia;
• drożdże (np. Saccharomyces cerevisiae) umożliwiają wyrastanie ciasta, dlatego są wykorzystywane do produkcji pieczywa i napojów fermentowanych. Dodatkowo nadają im charakterystyczny smak i aromat;
• promieniowce wykorzystywane są do produkcji niektórych antybiotyków, a także uczestniczą w rozkładzie materii organicznej w glebie;
• bakterie i grzyby glebowe pomagają roślinom pobierać związki mineralne, uczestniczą w tworzeniu próchnicy oraz rozkładają martwe organizmy i inne szczątki organiczne.

Korzystne drobnoustroje odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu równowagi ekosystemów, produkcji żywności oraz obiegu składników odżywczych w przyrodzie. Od wielu lat wykorzystuje się je również w medycynie i przemyśle farmaceutycznym do produkcji ważnych leków, w tym antybiotyków takich jak penicylina.

Drobnoustroje patogenne

Drobnoustroje patogenne to mikroorganizmy zdolne do wywoływania chorób u ludzi, zwierząt i roślin. Niektóre z nich mogą również przyczyniać się do psucia się produktów spożywczych. Dla przykładu:

• bakterie chorobotwórcze – mogą powodować m.in. zatrucia pokarmowe, anginę, zapalenie płuc czy zakażenia układu moczowego. Przykładowo Salmonella wywołuje zatrucia pokarmowe, Streptococcus pyogenes odpowiada za rozwój anginy i zakażeń gardła, natomiast Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty) może powodować zakażenia skóry i innych tkanek;
• wirusy – namnażają się wyłącznie w komórkach gospodarza i mogą wywoływać choroby zakaźne. Przykładami są wirus grypy, wirusy wywołujące przeziębienie, wirus odry oraz wirus HIV;
• grzyby chorobotwórcze – mogą powodować zakażenia skóry, paznokci i błon śluzowych. Przykładem jest Candida albicans, wywołująca kandydozę;
• pasożytnicze pierwotniaki – wywołują choroby u ludzi i zwierząt. Przykładem jest Plasmodium, będący przyczyną malarii.

Ryzyko zakażeń można w dużym stopniu ograniczyć poprzez odpowiednią profilaktykę. Obejmuje ona m.in. przestrzeganie zasad higieny osobistej, częste mycie rąk, właściwe przechowywanie żywności, unikanie kontaktu z osobami chorymi w okresach wzmożonych zachorowań oraz korzystanie ze szczepień ochronnych (jeśli są dostępne).

Olej z czarnuszki w kapsułkach 100% naturalny
Oryginalny olej z czarnuszki egipskiej (Nigella sativa) wspiera odporność, układ pokarmowy i zdrowie skóry. Wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i antyoksydacyjne. Źródło cennych kwasów tłuszczowych i tymochinonu.
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

1. Kowalska M., Małczak E., Identyfikacja drobnoustrojów występujących w cukrze, melasie, wysłodkach plantatorskich i suszonych, Postępy Nauki i Technologii Przemysłu Rolno-Spożywczego 2016 t. 71 nr 4.
2. Silverthorn D., Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.
3. Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medycyna Rodzinna, Kraków 2006.