Depersonalizacja

Aktualizacja: 4 maja 2026

Depersonalizacja to dość częste w praktyce psychiatrycznej zaburzenie polegające na poczuciu oderwania od samego siebie. Pacjent opisuje to jako uczucie obserwowania siebie z zewnątrz albo działanie „na autopilocie”. Często występuje razem z derealizacją (poczuciem nierealności otoczenia). W klasyfikacjach medycznych funkcjonuje jako zaburzenie depersonalizacji-derealizacji.

Co to jest depersonalizacja?

Depersonalizacja opisywana jest przez pacjentów i specjalistów jako poczucie odcięcia od własnych emocji lub własnego ciała, natomiast derealizacja jako poczucie braku kontaktu z otoczeniem bądź zmieniony odbiór otoczenia. Oba zjawiska najczęściej występują łącznie, opisuje się je więc jednocześnie. Nie należy jednak ich ze sobą mylić. Istnieje przy tym kilka rodzajów depersonalizacji:

• depersonalizacja autopsychiczna – odnosi się do poczucia, że nie jest się autorem swoich myśli, działań i odczuć. Konsekwencją może być wrażenie działania na wspomnianym wcześniej autopilocie, jak robot lub automat. Inni zgłaszają także uczucie bycia obserwatorem własnych działań;
• depersonalizacja afektywna – opisywana jako odcięcie od stanów emocjonalnych i utrata przeżywania bliskości z innymi. Objawia się niezdolnością do odczuwania przyjemności, strachu lub obrzydzenia w sytuacjach, w których byłyby one uzasadnione. Można określić ją jako utratę nasycenia wrażeń emocjami.

Jeszcze inaczej pacjenci zmagający się z omawianym problemem opisują go jako uczucie bycia we śnie lub mgle, patrzenie w lustro i uczucie oddzielenia od swojego własnego odbicia, uczucie oddzielenia od swojego ciała, myśli i uczuć. Intensywność tych przeżyć bywa różna. Niestety nieleczony problem realnie przekłada się na jakość codziennego życia, powodując problemy w kontaktach z innymi ludźmi, problemy zawodowe i zdrowotne, a nawet finansowe. Spada poczucie własnej wartości, a wzrasta poczucie odosobnienia, co może prowadzić do depresji, myśli samobójczych, a także nasilenia się i rozwoju innych problemów psychicznych.

Depersonalizacja – przyczyny

Bardzo często depersonalizacja współistnieje z innymi chorobami i schorzeniami psychicznymi, wówczas trudno jest ustalić, czy to właśnie depersonalizacja do nich doprowadziła, czy jest wyłącznie jednym z ich objawów. Z pewnością wiadomo, że depersonalizacja występuje u 30% weteranów wojennych z zespołem stresu pourazowego, u 60% pacjentów z depresją jednobiegunową oraz od 7,8% do 82,6% u osób z zespołem paniki. Inni badacze zwracają uwagę na fakt, że zaburzenie depersonalizacyjne lub derealizacyjne współwystępuje z zaburzeniami nastroju, zaburzeniami lękowymi oraz zaburzeniami osobowości, a także z hipochondrią.

Dotychczas jednak nie do końca wiadomo, z czego wynika depersonalizacja. Istnieje wiele hipotez na ten temat. Dane neurobiologiczne potwierdzają, że w powstawanie problemu angażują się różne szlaki i struktury mózgowe. Zachodzą między nimi wzajemne zależności, które tworzą ostateczną prezentację kliniczną. U pacjentów wyniki badań mózgu są podobne, co potwierdzono w pozytonowej tomografii emisyjnej po dożylnym podaniu tetrahydrokannabinolu, u badanych wykazano aktywację regionów czołowych i ACC, czemu towarzyszyły objawy depersonalizacji. Jeszcze inna hipoteza zakłada, że wpływ na depersonalizację mają przeżyte silne traumy i wysoce negatywne doświadczenia, także w okresie dzieciństwa, choć nie tylko. Czynnikami ryzyka wywołującymi objawy mogą być natomiast:

• silny stres;
• lęki;
• nerwica;
• brak snu;
• przemęczenie.

Depersonalizacja – diagnostyka

Diagnostyką i leczeniem epizodów depersonalizacji zajmuje się lekarz psychiatra. Diagnoza opiera się na szczegółowym wywiadzie zdrowotnym, dlatego podkreśla się rolę współpracy pacjenta z lekarzem. Dodatkowe badania są raczej ukierunkowane na wykluczenie innych możliwych przyczyn odczuwanych dolegliwości. Pacjenci mogą zostać wysłani na badania krwi (zwłaszcza pod kątem zaburzeń hormonalnych), konsultację neurologiczną bądź tomografię komputerową mózgu, by wykluczyć choćby guzy. Jeśli depersonalizacja zostanie zdiagnozowana, wdraża się leczenie.

Depersonalizacja – leczenie

Leczenie opiera się na systematycznej pracy z psychoterapeutą lub psychiatrą. Spotkania są regularne, zwykle raz w tygodniu i bazują na nurcie poznawczo-behawioralnym. Pozwala to na zrozumienie mechanizmu objawów, obniżenie lęku (który nasila depersonalizację) oraz naukę kontroli nad objawami. Niekiedy lekarz może podjąć decyzję o pomocniczym zastosowaniu farmakoterapii, zwłaszcza leków przeciwlękowych i przeciwdepresyjnych.

Uzupełnieniem leczenia depersonalizacji jest zmiana nawyków, czyli wysypianie się, unikanie stresu, aktywność fizyczna, zdrowa i zbilansowana dieta.

Omega 3 – czysty roślinny olej z Pachnotki zwyczajnej
Omega 3 to naturalny produkt zawierający w swoim składzie czysty, roślinny olej, z pełniącymi istotną rolę w odżywianiu człowieka kwasami tłuszczowymi Omega 3. Stanowi wsparcie dla mózgu i odpowiada za jego prawidłową pracę. Dodatkowo wspiera odporność
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

1. Mudyń K., Poczucie nierealności i jego konteksty. Fenomenologiczne aspekty procesów dysocjacyjnych, Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, Folia.
2. Tomalski R., Pietkiewicz I., Depersonalizacja – klucz do zrozumienia złożoności zjawisk dysocjacyjnych, Psychiatr Psychol Klin 2022, 22 (3), p. 166-174.
3. Sterna W., Sterna R., Depersonalizacja/derealizacja – zespół objawów czy odrębne zaburzenie?, Psychiatria, Tom 15, nr 1, 26-34.