Aktualizacja: 6 stycznia 2026
Świąd odbytu to stosunkowo częsty objaw różnych patologii, najczęściej proktologicznych i związanych z całym układem pokarmowym. Ze względu na lokalizację obszarów objętych swędzeniem, pacjenci często ukrywają uporczywe dolegliwości, przez co problem pogłębia się. Mimo wszystko nie należy go bagatelizować.
Spis treści
Świąd odbytu – przyczyny
Świąd odbytu może być pierwotny lub wtórny. Do pierwotnego, poza świądem idiopatycznym (nie mającym określonych przyczyn), zaklasyfikowano również świąd występujący w konsekwencji niezdiagnozowanej alergii. Z kolei możliwe przyczyny świądu wtórnego to przede wszystkim:
- schorzenia proktologiczne, takie jak: szczelina odbytu, choroba hemoroidalna, ropień odbytu, przetoka odbytu, wypadanie odbytnicy, nowotwory jelita grubego i odbytu, powikłania pooperacyjne, tzw. mokry odbyt i niedomykalność zwieraczy;
- infekcje bakteryjne oraz infekcje grzybicze skóry okolicy okołoodbytniczej;
- infekcje wirusowe i infekcje pasożytnicze skóry okolicy odbytu, takie jak: kłykciny kończyste, owsica, glistnica, świerzb, wszawica łonowa;
- nadwrażliwość bądź alergia na środki do higieny osobistej, intymnej, na papier toaletowy;
- pierwotne choroby skórne, takie jak: łuszczyca, liszaj, wyprysk, leukoplakia, atopowe zapalenie skóry;
- nieswoiste zapalenia jelit i zespół jelita drażliwego z uporczywą biegunką;
- choroby metaboliczne, takie jak: cukrzyca, niewydolność nerek lub niewydolność wątroby, żółtaczka, nadczynność tarczycy, niedobór żelaza;
- miejscowe i ogólnoustrojowe niedobory immunologiczne;
- otyłość, głęboki rowek międzypośladkowy, nadmierne owłosienie okolicy odbytu;
- niewłaściwa, niedostateczna lub nadmierna higiena okolicy kroczowej, analne stosunki płciowe i choroby przenoszone drogą płciową;
- zaburzenia psychiczne;
- celiakia, choroba Duhringa.
Świąd odbytu jest to dosyć często występujący objaw w przebiegu wielu schorzeń ogólnoustrojowych, dermatologicznych i proktologicznych. Diagnostyka może być trudna ze względu na uwarunkowania anatomiczne i fizjologiczne tej okolicy, a także na wspomnianą mnogość możliwych przyczyn. Warto zaznaczyć, że omawiany problem występuje u około
1-5% populacji, 4-krotnie częściej dotyka mężczyzn niż kobiet.
Świąd odbytu – objawy
Świąd odbytu to nieprzyjemne, subiektywne odczucie prowadzące do drapania skóry okolicy odbytu. Dość charakterystyczne jest tutaj nasilenie świądu po wypróżnieniu, zwłaszcza przy luźnych stolcach, jak również nasilenie świądu wieczorem lub przed snem. W zależności od przyczyn patologii, występować mogą objawy dodatkowe, takie jak:
- pieczenie;
- ból lub uczucie dyskomfortu w okolicy odbytu;
- podrażnienie skóry;
- zaczerwienienie skóry;
- otarcia (często jako konsekwencja drapania się);
- krwawienie lub sączenie, jeśli skóra została uszkodzona przez drapanie;
- stany zapalne skóry wokół odbytu przy długotrwałym świądzie.
Diagnostyka świądu odbytu
Podstawą diagnostyki swędzenia odbytu jest wywiad zdrowotny, w którym powinny paść pytania odnośnie chorób własnych pacjenta i tych występujących w rodzinie, stylu życia, ostatnio przebytych infekcji, diety, aktywności fizycznej i seksualnej, przyjmowanych leków. Konsystencja stolca oraz częstość jego oddawania to również istotna wskazówka diagnostyczna. Dodatkowo ważne jest, aby zapoznać się z używanymi przez pacjenta kosmetykami oraz sposobem pielęgnacji okolicy krocza. Dalszym krokiem jest badanie fizykalne, w tym oględziny krocza i ocena napięcia mięśni dna miednicy. W niektórych przypadkach rozszerza się diagnostykę o rektoskopię, kolonoskopię i badania laboratoryjne (morfologia krwi z rozmazem, stężenie glukozy, transaminaz, bilirubiny oraz analiza moczu). W celu wykluczenia zakażenia konieczne jest przeprowadzenie badania kału na obecność jaj pasożytów oraz badania mikologiczne.
Świąd odbytu – leczenie
Przy świądzie odbytu najważniejsze jest wdrożenie leczenia przyczynowego. Dla przykładu przy infekcjach bakteryjnych wdraża się antybiotykoterapię, zaś przy pasożytach, przy zachowaniu higieny osobistej o podwyższonym poziomie, przepisuje się pacjentowi leki i czopki przeciwpasożytnicze. Przy wielu chorobach układu pokarmowego modyfikuje się dietę, a niekiedy dietoterapię uzupełnia się probiotykami i lekami. Dodatkowo w zależności od przyczyny stosuje się maści przeciwzapalne i łagodzące, preparaty na hemoroidy, kremy przeciwgrzybicze lub przeciwbakteryjne, maści znieczulające. Przy świądzie odbytu bardzo ważna jest wysoka higiena okolic intymnych. Obejmuje to między innymi mycie okolicy odbytu letnią wodą, bez agresywnych środków, unikanie perfumowanych żeli i chusteczek, delikatne osuszanie (nie pocieranie) po umyciu krocza. Objawowo po wypróżnieniu można stosować nasiadówki w letniej wodzie z dodatkiem ziół łagodzących.
W przypadkach uporczywego świądu odbytu w kilku opracowaniach rekomendowane jest użycie śródskórnych wstrzyknięć roztworu błękitu metylenowego z metyloprednizonem i merkainą z adrenaliną (lub hydrokortyzonu z lignokainą). Celem takiej praktyki jest destrukcja zakończeń czuciowych nerwów przez błękit metylenowy. Autorzy podkreślają bardzo dużą efektywność tej terapii, sięgającą ponad 80%. Podkreślają jednak, że należy wstrzykiwać raczej niewielkie objętości preparatów, niezbyt powierzchownie, ponieważ może to prowadzić do owrzodzeń lub nawet martwicy skóry.
Olej z czarnuszki w kapsułkach 100% naturalnyOryginalny olej z czarnuszki egipskiej (Nigella sativa) wspiera odporność, układ pokarmowy i zdrowie skóry. Wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i antyoksydacyjne. Źródło cennych kwasów tłuszczowych i tymochinonu.
Zobacz tutaj ...
Bibliografia
- Hadasik K., Potencjalne czynniki etiologiczne oraz ocena lęku i depresji u pacjentów ze świądem odbytu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, 2017.
- Hadasik K., Hadasik G., Brzezińska-Wcisło L., Świąd odbytu – etiologia i metody terapii, Przegl Dermatol 2011, 98, 362-368.
- Gałęcka M., Basińska A., Bartnicka A., Świąd odbytu – przyczyny i diagnostyka wspomagająca leczenie, Nowa Med 2017; 24(4): 150-157.
Zostaw komentarz