Erytropoetyna

Aktualizacja: 27 lutego 2023

Erytropoetyna (EPO) to glikoproteinowy hormon peptydowy, stymulujący produkcję erytrocytów, czyli krwinek czerwonych. Są one niezwykle istotnymi komórkami w organizmie człowieka, ponieważ zawierają hemoglobinę wiążącą cząsteczki tlenu. Mogą one transportować tlen do wszystkich komórek i tkanek ustroju. Omawiany hormon jest kluczowy w zachowaniu prawidłowej hemostazy i homeostazy organizmu.

Spis treści

Erytropoetyna – charakterystyka
Produkcja erytropoetyny
Erytropoetyna – wydzielanie
Erytropoetyna – funkcje
Erytropoetyna – normy
Zastosowanie erytropoetyny w medycynie

Erytropoetyna – charakterystyka

EPO jest glikoproteiną zawierającą 165 reszt aminokwasowych oraz 4 łańcuchy oligosacharydów w swojej budowie. Receptor dla erytropoetyny jest prostołańcuchowym białkiem, z pojedynczą domeną przezbłonową. Zalicza się go do receptorów dla cytokin. Wykazuje aktywność kinazy tyrozynowej i aktywuje kaskadę kinaz serynowych oraz treoninowych, co prowadzi do hamowania apoptozy erytrocytów, a także nasilenia ich wzrostu i dojrzewania.

Głównym miejscem inaktywacji erytropoetyny jest wątroba. Okres połowicznego rozpadu tego hormonu wynosi średnio 5 godzin, jednak do wzrostu liczby krążących we krwi erytrocytów wskutek aktywności EPO dochodzi dopiero po 2-3 dniach. Wszystko przez to, że dojrzewanie krwinek czerwonych jest procesem dość powolnym.

Produkcja erytropoetyny

Erytropoetyna jest produkowana w największych ilościach przez komórki śródbłonkowe naczyń włosowatych przycewkowych, znajdujących się w korze nerek. Jedynie sporadyczna część jest produkowana w wątrobie. W okresie płodowym głównym miejscem produkcji tego hormonu jest właśnie wątroba, a nie nerki.

Erytropoetyna – wydzielanie

U człowieka od momentu narodzin erytropoetyna jest uwalniana do krwiobiegu przez nerki (aż w 85%) oraz przez wątrobę (w około 15%). Czynnikiem stymulującym jej wydzielanie jest niedokrwistość oraz niedobór tlenu we krwi, czyli hipoksja. Właśnie dlatego zwiększoną produkcję hormonu obserwuje się m.in. po masywnych krwawieniach oraz spędzając czas w wysokich górach. Należy jednak pamiętać, że nadmierny przyrost krwinek czerwonych zwiększa lepkość krwi, co z kolei sprzyja jej wzmożonej krzepliwości i zwiększa ryzyko nagłego zgonu. Aby ilość krwinek czerwonych zawsze się zgadzała, nad produkcją i uwalnianiem erytropoetyny czuwa ośrodkowy układ nerwowy oraz gospodarka hormonalna.

Wydzielanie EPO wzrasta także w przebiegu zasadowicy oraz wskutek działania amin katecholowych, podobnie jak renina. Jednak układ renina-angiotensyna pozostaje niezależna od układu erytropoetynowego.

Erytropoetyna – funkcje

EPO działa w połączeniu z receptorem błonowym. Odpowiada przede wszystkim za zwiększanie produkcji szpiku kostnego, a co się z tym wiąże za produkcję krwinek czerwonych, ponieważ powstają one właśnie w szpiku. Mechanizm tego działania został dobrze poznany. EPO zwiększa ilość erytropoetynowrażliwych komórek w szpiku kostnym, przekształcanych następnie do prekursorów erytrocytów i w późniejszym czasie do dojrzałych erytrocytów.

Najnowsze badania udowodniły jednak, że to nie jedyna funkcja EPO. Wykazano, że hormon ten oddziałuje bezpośrednio na mózg, zwiększając motywację do działania i dodając energię. W sporcie może w dużym stopniu zwiększać osiągi i wyniki. Z tego względu erytropoetyna bywa nielegalnie wykorzystywana jako środek dopingujący.

Erytropoetyna – normy

Oznaczenie stężenia erytropoetyny w surowicy krwi wykonuje się najczęściej celem różnicowania przyczyn niedokrwistości. Prawidłowe stężenie endogennej erytropoetyny u ludzi wynosi 6–32 µg/ml, co z pewnym stopniu zależy od rytmu dobowego. Najwyższe wartości obserwuje się bowiem w godzinach nocnych, z kolei najniższe – w godzinach porannych.

Zastosowanie erytropoetyny w medycynie

Erytropoetynę wykorzystuje się powszechnie w medycynie, najczęściej do leczenia niedokrwistości (zwykle w przebiegu przewlekłej niewydolności nerek). Pozytywne efekty uzyskuje się aż u 95% pacjentów, przy czym taka terapia jest na ogół bezpieczna. Innym zastosowaniem może być leczenie niektórych rodzajów nowotworów. Skutkiem ubocznym podaży erytropoetyny najczęściej jest nadciśnienie tętnicze.

Polecane produkty

Spirulina + Żelazo - wsparcie energii i produkcji krwi
Połączenie spiruliny i organicznie związanego, naturalnie pozyskanego żelaza. Żelazo pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny oraz przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.
Zobacz tutaj ...