Farmaceutyki

Farmaceutyki to ogólne określenie na substancje i produkty stosowane w profilaktyce, diagnozowaniu oraz leczeniu chorób. Można więc powiedzieć, że są to po prostu lekarstwa, produkty dostępne w aptekach, zarówno na receptę (przepisane przez lekarza, niemożliwe do wykupienia bez konsultacji lekarskiej), jak i bez recepty. Przed użyciem należy zawsze skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą bądź przeczytać ulotkę dołączoną do opakowania.

Farmaceutyki – czym są?

Farmaceutyki stanowią obecnie kluczowy element codziennego życia człowieka. Powszechnie stosowane są leki zarówno na receptę, jak i te dostępne bez recepty, co często prowadzi do ich nadużywania przez człowieka. W praktyce medycznej wyróżnić można podstawowe grupy leków:

• Leki na receptę – np. antybiotyki, leki na nadciśnienie tętnicze, leki sterydowe, leki stabilizujące poziom hormonów tarczycy;
• Leki bez recepty (OTC) – np. środki przeciwbólowe, klasyczne preparaty na przeziębienie;
• Szczepionki – chronią przed chorobami zakaźnymi, podawane są domięśniowo lub podskórnie;
• Preparaty biologiczne – np. insulina;
• Suplementy diety – wspierają organizm (ale nie są lekami w ścisłym sensie).

Farmaceutyki to niezwykle szeroka grupa preparatów medycznych. Mogą mieć formę kapsułek, tabletek, czopków, ampułek do iniekcji, syropów, a nawet inhalacji wziewnych. Wszystko zależy od tego, jaka forma leku jest potrzebna pacjentowi oraz z jakim problemem zdrowotnym się zmaga.

Farmaceutyki – wskazania i przeciwwskazania

Wskazania do stosowania farmaceutyków mogą być różne. Wyszczególnia się następujące grupy wskazań:

• ostre i przewlekłe dolegliwości bólowe;
• częste infekcje, słaba odporność;
• zakażenia grzybicze, wirusowe lub bakteryjne;
• drżenia mięśni;
• stany zapalne;
• stan podgorączkowy i gorączka;
• zaburzenia hormonalne;
• objawy alergiczne.

Leki mogą być tak naprawdę stosowane przy wszelkich problemach zdrowotnych każdej natury. Wystarczy odpowiednio dobrać je do pacjenta, czym zajmuje się już lekarz bądź farmaceuta. Dla przykładu przy infekcjach bakteryjnych stosowane są antybiotyki, natomiast w leczeniu choroby nowotworowej onkolog zleca chemioterapeutyki lub leki immunosupresyjne. Nie jest to jednak tak proste, jak się wydaje. Poza przepisaniem leku należy upewnić się, że jest dobrany indywidualnie do rodzaju choroby (np. czy dany szczep bakteryjny nie wykazuje lekooporności, co może potwierdzić badanie mikrobiologiczne), a także że jego dawka i częstotliwość przyjmowania są odpowiednie dla danego pacjenta.

Każdy lek ma swoje przeciwwskazania do stosowania. Jedynym bezwzględnym przeciwwskazaniem dla każdego leku jest alergia na ten lek. Pozostałe przeciwwskazania zależą już od danego leku, co zawsze zawarte jest na ulotce dołączonej do opakowania. Pacjent powinien się z tym zawsze zapoznać, w innym razie znacząco wzrasta ryzyko działań niepożądanych, a nawet poważnego zagrożenia zdrowia.

Farmaceutyki – czy są bezpieczne?

Farmaceutyki mają konkretny cel, poprawić stan zdrowia i/lub samopoczucie pacjenta. Stosowane są w sytuacjach, w których chcemy zwalczyć pewne dolegliwości, jednak każdy lek, nawet ten uznawany za bezpieczny, może wywołać działania niepożądane o różnym nasileniu. Można więc powiedzieć, że leki są bezpieczne, jednak by tak się działo, muszą być stosowane zgodnie z metodyką, po zakwalifikowaniu pacjenta do ich przyjmowania, a więc po wykluczeniu do tego przeciwwskazań zdrowotnych.

Szczególną ostrożność w stosowaniu farmaceutyków powinny zachować kobiety ciężarne. Ze względu na ryzyko szkodliwego działania na płód leki, w aspekcie ich stosowania w ciąży, zostały zakwalifikowane według podziału Amerykańskiej Agencji Leków i Żywności (Food and Drug Administration, FDA) do pięciu kategorii:

1. A – badania kontrolowane przeprowadzone u kobiet w ciąży nie wykazały szkodliwego działania leków na płód.
2. B – badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, lecz nie potwierdzono tego u kobiet ciężarnych.
3. C – badania na zwierzętach wykazały działanie niepożądane na płód, lecz nie potwierdzono tego u kobiet ciężarnych, stosowanie, gdy korzyść wynikająca ze stosowania leku u matki przewyższa ryzyko działań niepożądanych u płodu.
4. D – istnieje udokumentowane ryzyko dla ludzi, wynikające ze szkodliwego działania na płód, stosowanie jedynie w przypadkach, gdy leki kategorii A, B, C nie mogą być użyte.
5. X – leki bezwzględnie przeciwwskazane dla kobiety ciężarnej.

Zawsze warto więc skonsultować się z lekarzem oraz zapoznać się z ulotką dołączoną do opakowania leku. Zawarte są na niej wszelkie informacje odnośnie bezpieczeństwa leku, możliwych działań niepożądanych oraz przeciwwskazań zdrowotnych do jego przyjmowania. Dotyczy to nie tylko kobiet ciężarnych, ale każdego pacjenta, który chce leczyć się świadomie i z nastawieniem na ochronę zdrowia i życia.

Bibliografia

1. Pachnicka M., Olejnik D., Farmaceutyki i środki higieny  osobistej w wodach i ściekach, Technologia i Jakość Wyrobów, 64/2019.
2. Niżnik B., Gaweł K., Stanisz B., Farmaceutyk – pomoc czy zagrożenie dla kobiet w ciąży?, Farm Pol, 2014, 70(7): 373-384.