Dopamina - czym jest i jak działa?Dopamina jest popularnym neurotransmitterem w ośrodkowym układzie nerwowym oddziałującym na receptory dopaminergiczne. Należy do katecholamin, podobnie jak adrenalina i noradrenalina. Charakterystyczną cechą tego neuroprzekaźnika jest obecność w strukturze cząsteczki reszty aminowej i pierścienia benzenowego. Z nim z kolei sąsiadują 2 grupy hydroksylowe.

Jak syntezowana jest dopamina?

Dopamina jest wytwarzana także w nerkach, a dokładniej w cewce bliższej, na drodze dekarboksylacji DOPA, która jest pobierana z krwi. Wytwarzana jest również na zakończeniach nerwowych w ośrodkowym układzie nerwowym.

Dopamina powstaje z aminokwasu tyrozyny, po czym za pośrednictwem swoistych receptorów oddziałuje na układ nerwowy. Wspomniane receptory zlokalizowane są w błonach pre- i postsynaptycznych. Substancję wytwarzają neurony dopaminergiczne na drodze 2 reakcji enzymatycznych, które tworzą wyspecjalizowane układy. Wśród najbardziej poznanych znajdują się:

  • układ istota czarna-prążkowie – odpowiadający przede wszystkim za regulację funkcji ruchowych;
  • układ mezokortykolimbiczny – mający duże znaczenie w procesach uczenia się i reakcjach emocjonalno-motywacyjnych.

Ilość syntezowanej dopaminy może się zmieniać w zależności od warunków środowiska. Do jej zmniejszenia znacznie przyczyniają się sytuacje stresowe. Sugeruje się, że dochodzi wówczas do zaburzeń związanych z pamięcią, koncentracją i uczeniem się. Wpływać na to mogą również leki przeciwdepresyjne, które bezpośrednio oddziałują na przekaźnictwo dopaminergiczne, a także silne środki uzależniające (kokaina, amfetamina).

Jakie funkcje pełni dopamina?

Jak wspomniano wcześniej, dopamina w układzie pozapiramidowym odpowiada za regulację funkcji ruchowych, ale i koordynację i napięcie mięśniowe. Ma duże znaczenie w procesie przyswajania wiedzy i emocje, ponieważ wpływa na układ brzeżny (limbiczny). Ponadto:

  • wydzielana w tkankach obwodowych wykazuje działanie autokrynne;
  • wpływając na podwzgórze bierze udział w wydzielaniu niektórych hormonów, np. prolaktyny;
  • uczestniczy w reakcjach organizmu na karę czy nagrodę.

Jak uwalniana jest dopamina?

Jeśli impuls nerwowy dotrze do zakończenia aksonu, następuje otwarcie błonowych kanałów jonowych. W związku z tym ma miejsce napływ jonów wapnia ze środowiska zewnętrznego komórki. Wzrost ich stężenia wewnątrz niej stanowi sygnał do uwolnienia dopaminy.

Przewodzenie w zwojach współczulnych

W zwojach współczulnych występują między innymi neurony pośredniczące. Cząsteczki acetylocholiny uwalniane z zakończeń neuronów przedzwojowych pobudzają neurony pośredniczące. Te z kolei oddziałują hamująco na neurony zwojowe. Na synapsach neuronów pośredniczących wydzielana jest dopamina, która hiperpolaryzuje błonę komórkową neuronów zwojowych i tym samym zmniejsza ich pobudliwość działając poprzez receptory dopaminergiczne D2.

Receptory dopaminergiczne

Ze względu na budowę i właściwości receptory dla dopaminy podzielono na 2 podgrupy – D1 i D2. Do pierwszej grupy zalicza się rerceptory D1 i D5, które zwiększają aktywność neuronów dopaminergicznych. Z kolei do drugiej podgrupy zalicza się receptory D2, D3 oraz D4, które obniżają aktywność neuronów dopaminergicznych.

Układ kary i nagrody

Wykazano, że układ nagrody angażuje się we wszystkie procesy związane z przeżyciem, m.in. pobieraniem pokarmów i płynów czy aktywnością seksualną. Podczas tych czynności następuje wzrost syntezy i wydzielania dopaminy, co jest odczuwalne jako przyjemne zjawisko. Z kole układ kary działa przeciwnie. Prowadzi do obniżenie stężenia dopaminy w organizmie (np. w wyniku przykrych sytuacji czy stosowania silnych używek).

Układ nagrody dzieli się na 2 fazy. Pierwsza to oczekiwanie na nagrodę, zaś druga odnosi się do momentu otrzymania jej. Znacznie więcej dopaminy wydziela się w fazie pierwszej, natomiast w drugiej ilość ta nieznacznie się zmniejsza lub jest utrzymywana na stałym poziomie.

Zaburzenia funkcjonowania przewodnictwa dopaminergicznego

Wszelkie zaburzenia związane z oddziaływaniem dopaminy wpływają negatywnie na organizm człowieka. W efekcie może to prowadzić do rozwoju licznych chorób, takich jak Parkinson, schizofrenia czy różne uzależnienia psychiczne. Skutkiem zaburzeń w układzie dopaminergicznym może być również nadciśnienie tętnicze, wskazane są jednak dalsze badania w tym kierunku.

Bibliografia

  1. Silverthorn D., Fizjologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.
  2. Traczyk W., Fizjologia człowieka w zarysie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2007.
  3. Gryz M., Lehner M., Wisłowska-Stanek A., Płaźnik A., Funkcjonowanie ukladu dopaminergicznego w warunkach stresu – poszukiwanie podstaw różnic indywidualnych, badania przedkliniczne, Psychiatria Polska, 3/2018.
  4. Drożak J., Bryła J., Dopamina – nie tylko neuroprzekaźnik, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 59/2005.
  5. Kostowski W., Dopamina a mechanizmy nagrody i rozwój uzależnień: fakty i hipotezy, Alkoholizm i Narkomania, 2/2000.
  6. Suchanecka A., Rola dopaminy w procesach motywacyjnych i powstawaniu uzależnień, Neurokognitywistyka w Patologii i Zdrowiu, 2011-2013.
  7. Januszewski W., Pęczkowska M., Michel-Rowicka K., Prejbisz A., Januszewicz A., Dopamina – aspekty patofizjologiczne i kliniczne, Nadciśnienie Tętnicze, 1/2011.
Spirulina Febico - naturalne witaminy i minerały na wyciągnięcie ręki
Spirulina Febico - wysokiej jakości alga, której skład to 100% czysta Spirulina. Każdy etap, od hodowli, poprzez produkcję, do otrzymania pełnowartościowego produktu, jest poddawany szczegółowej kontroli. Pozwala to uzyskać najwyższej jakości Spirulinę
Zobacz tutaj ...
Spirulina - witaminy i minerały (100% naturalne)
Spirulina posiada w pełni naturalne witaminy i minerały o wysokim stężeniu. W jej skład wchodzą m.in.: biotyna, beta-karoten, kwas foliowy, tiamina, niacyna, witamina D, E i inne witaminy oraz białko i błonnik. To też źródło cynku, magnezu, wapnia, żelaza
Zobacz tutaj ...