Kwas nikotynowy

Kwas nikotynowy oraz nikotynamid to związki określane wspólnie jako witamina B3, inaczej niacyna lub witamina PP. W organizmie odgrywa kluczową rolę w metabolizmie energetycznym i w leczeniu niektórych zaburzeń lipidowych. Omawiany związek można stosować jako suplement diety, może on jednak być dostarczany do organizmu również z dietą (jego źródłami są choćby niektóre warzywa, np. ziemniaki).

Kwas nikotynowy – charakterystyka

Kwas nikotynowy to organiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym C₆H₅NO₂, składający się z pierścienia aromatycznego pirydyny oraz grupy karboksylowej (-COOH). W praktyce niacyna to dwa związki:

• kwas nikotynowy;
• amid kwasu nikotynowego.

Zarówno nikotynamid, kwas nikotynowy jak i metabolicznie aktywne postaci koenzymowe: dinukleotyd nikotynoamido-adeninowy (NAD) i fosforan dinukleotyd nikotynoamido-adeninowy (NADP) dostarczane są do organizmu głównie z pożywieniem. Związki te są kofaktorami wielu enzymów mających aktywność w szlaku glikolizy, transformacjach metabolicznych aminokwasów, białek a także w biosyntezie cholesterolu i kwasów tłuszczowych.

Pod względem chemicznym kwas nikotynowy ma charakter słabego kwasu karboksylowego. Jest stabilny w wodzie i w umiarkowanej temperaturze, natomiast ulega rozkładowi w bardzo silnie zasadowym środowisku. Stanowi pochodną pirydyny. To istotny element codziennej diety człowieka, ponieważ organizm nie ma zdolności samodzielnej produkcji kwasu nikotynowego w ilościach pokrywających jego dzienne zapotrzebowanie na niego. Źródłami pokarmowymi związku są:

• mięso drobiowe i wołowe;
• wątroby;
• ryby;
• jaja;
• orzechy i nasiona;
• rośliny strączkowe;
• ziemniaki;
• otręby pszenne;
• produkty pełnoziarniste.

Organizm ma zdolność tworzenia jedynie niewielkich ilości kwasu nikotynowego z aminokwasu tryptofanu, który występuje w białkach pokarmowych (np. mięsie, mleku, jajach). Należy jednak podkreślać, że pochodne kwasu nikotynowego jako produkty metabolizmu nukleotydów pirydynowych są obecne głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Dieta wykluczająca te produkty, np. wegańska, prowadzi do niedoborów witaminy PP, ponieważ w roślinach występuje ona w formie trudno przyswajalnej.

Kwas nikotynowy – wpływ na organizm człowieka

Kwas nikotynowy, jako witamina B3, pełni w organizmie człowieka niezwykle ważne funkcje bez względu na wiek i styl życia:

• bierze udział w przemianach metabolicznych i procesach energetycznych – jest prekursorem NAD+ i NADP+, uczestniczy w przemianach białek, węglowodanów i tłuszczów oraz w pewnym stopniu uczestniczy w produkcji neuroprzekaźników czy hormonów steroidowych;
• wspiera układ sercowo-naczyniowy i profil lipidowy organizmu – ponieważ podwyższa poziom dobrego cholesterolu HDL, jednocześnie obniżając poziom tego szkodliwego, czyli LDL. Dodatkowo zmniejsza ryzyko odkładania się w ścianach naczyń krwionośnych złogów tłuszczowych, co ma miejsce w przebiegu miażdżycy;
• wspiera układ nerwowy – głównie przez wspomniany udział w syntezie niektórych neuroprzekaźników (np. dopaminy). Udowodniono, że niedobór witaminy B3 najczęściej skutkuje zaburzeniami neurologicznymi, takimi jak wahania nastroju, depresja, zaburzenia pamięci, agresja;
• wspiera skórę, zmniejszając ryzyko jej nadmiernego, patologicznego złuszczania się oraz stanów zapalnych (również w przebiegu przewlekłych chorób dermatologicznych takich jak AZS i ŁZS).

Przy zbilansowanej diecie bez ograniczeń mięsnych niedobory kwasu nikotynowego praktycznie nie występują. Wyjątkiem są osoby z zaburzeniami wchłaniania, np. przy zespole nieszczelnego jelita.

Kwas nikotynowy – suplementy diety

Kwas nikotynowy kupić można w formie suplementu diety, zarówno w postaci sproszkowanej, jak i kapsułek do popijania wodą. W dużych dawkach wymaga jednak kontroli lekarskiej, ponieważ może uszkadzać wątrobę i wywoływać szereg działań niepożądanych. Przy leczniczych dawkach kwasu nikotynowego charakterystyczne są skutki uboczne, takie jak napady silnego gorąca, zaczerwienienie skóry (zwłaszcza twarzy) oraz świąd, które mogą wskazywać na konieczność obniżenia dawki.

Należy zaznaczyć, że główne przeciwwskazania do stosowania kwasu nikotynowego w formie suplementów diety są następujące:

• cukrzyca typu 2;
• choroby sercowo-naczyniowe zaawansowane i/lub nieustabilizowane;
• choroby wątroby;
• ciąża;
• nadwrażliwość na niacynę.

Najczęściej podkreśla się, że znaczne dawki kwasu nikotynowego mogą powodować toksyczne uszkodzenie wątroby. W razie jakichkolwiek pytań i wątpliwości, a także przy chorobach przewlekłych lub w trakcie stosowania jakichkolwiek leków, najbezpieczniejszą opcją będzie konsultacja z lekarzem.

Olej z czarnuszki w kapsułkach 100% naturalny
Oryginalny olej z czarnuszki egipskiej (Nigella sativa) wspiera odporność, układ pokarmowy i zdrowie skóry. Wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i antyoksydacyjne. Źródło cennych kwasów tłuszczowych i tymochinonu.
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

1. Mogielnicki A., Kramkowski K., Buczko W., Nikotynamid i jego metabolit – N-metylonikotynamid – tylko witamina czy może nowy lek do walki z chorobami układu krążenia i hemostazy?, Kardiol Pol 2008; 66, 10 (supl. 3): 341-346.
2. Stachowicz M., Brzezicha-Cirocka J., Bochenek M., Grabowska M., Lebiedzińska A., Ocena zawartości witaminy B3 w napojach kokosowych, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 1/2018.
3. Nagalski A., Bryła J., Zastosowanie niacyny w terapii, Postepy Hig Med Dosw. (online), 2007; 61: 288-302.