Białka - budowa, funkcje, źródła

Białka – budowa, funkcje, źródła

Białka - budowa, funkcje, źródłaBiałka są jednymi z podstawowych składników odżywczych i stanowią przy tym główny materiał budulcowy wszystkich tkanek ludzkiego organizmu. Udział białka w energetycznej wartości diety określa się na poziomie 10-20%.

Budowa białka

Nie da się jednoznacznie określić budowy wszystkich białek, ponieważ jest ona niezwykle różnorodna i zależy od rodzaju białka. Z chemicznego punktu widzenia są cząsteczkami o skomplikowanej strukturze, mają przy tym podobny skład chemiczny:

  • węgiel – 50-55%;
  • tlen – 20-30%;
  • azot – 14-18%;
  • wodór – 6-7%;
  • siarka – do 2%.

Niektóre białka zawierają również bardzo małe ilości innych pierwiastków, takich jak fosfor, wapń, żelazo, miedź, cynk, mangan, molibden i magnez.

Synteza białek w organizmie

Synteza białek w ustroju wymaga obecności odpowiednich aminokwasów, które w rzeczywistości tworzą dane białko. Ich głównym źródłem jest dieta, dlatego nie należy pomijać produktów białkowych w codziennym menu. Część aminokwasów organizm jest w stanie wytworzyć samodzielnie, jednak część z nich (aminokwasy egzogenne) muszą zostać dostarczone z pożywieniem.

Dobowe zapotrzebowanie

Dobowe zapotrzebowanie na białka oblicza się biorąc pod uwagę płeć, aktywność fizyczną i wiek. Zwykle zapotrzebowanie u kobiet i mężczyzn, w podobnym wieku, przy średniej aktywności fizycznej, wynosi 0,9 g na 1 kg masy ciała. Zapotrzebowanie to wzrasta u kobiet w ciąży i w okresie laktacji, u chorych na sarkopenię, osób starszych, dzieci i młodzieży, a także po wyniszczających chorobach. Zapotrzebowanie na białko wzrasta również podczas znacznej aktywności fizycznej. W związku z tym osoby próbujące zwiększyć przyrost masy mięśniowej podczas ćwiczeń siłowych także często sięgają po suplementy białkowe.

Białka

Funkcje białek

Podstawową funkcją białek w organizmie człowieka jest stanowienie materiału budulcowego. Znajdują się bowiem we wszystkich tkankach ustroju – skórze, włosach, paznokciach, chrząstkach, mięśniach, naczyniach krwionośnych, organach, gałkach ocznych, tkance nerwowej itd.

Ponadto białka:

  • regulują metabolizm komórkowy i funkcje narządów wewnętrznych – co warunkuje prawidłowy wzrost i rozwój organizmu;
  • regulują zawartość płynów w układzie krążenia – utrzymują tym samym prawidłowy bilans wodny;
  • uczestniczą w regulacji kwasowo-zasadowej;
  • biorą udział w syntezie hormonów tkankowych, np. histaminy, dopaminy, adrenaliny czy noradrenaliny;
  • odpowiadają za ochronę organizmu przez patogenami;
  • biorą udział w tworzeniu plemników, wpływają tym samym na płodność.

Źródła białek

Wartość odżywcza białek diety zależy przede wszystkim od zawartości oraz wzajemnych proporcji aminokwasów egzogennych, a także od ich strawności. O tym czy białko ma wysoką lub niską wartość odżywczą decyduje stopień wykorzystania do syntezy endogennych białek ustrojowych (białka pełno- i niepełnowartościowe).

Do bogatych źródeł białka pochodzenia zwierzęcego zalicza się:

Natomiast źródłami białek pochodzenia roślinnego są:

Wyższą wartość biologiczną mają jednak białka pochodzenia zwierzęcego, ponieważ te roślinne posiadają zazwyczaj gorsze proporcje aminokwasów.

Spirulina Febico

Niedobór białka

Niedożywienie związane z długotrwałą podażą zbyt małej ilości białka może przyczynić się do zaniku tkanki mięśniowej i tłuszczowej, niedokrwistości, spadku odporności, upośledzenia krążenia i wchłaniania substancji pokarmowych, jadłowstrętu, a nawet zahamowania rozwoju u dzieci. Zbyt małe spożycie białek przez kobiety ciężarne znacznie zwiększa ryzyko urodzenia dziecka o niskiej masie urodzeniowej, czemu mogą także towarzyszyć zaburzenia rozwojowe (głównie układu nerwowego).

Nadmiar białka

Przy nadmiernym spożyciu białka, większej niż ilość potrzebna do syntezy białek i związków azotowych w organizmie, obserwuje się wzmożony rozpad białka i wykorzystanie go do wytworzenia energii. Spożywanie białek w ilościach umiarkowanie przekraczających normę RDA nie jest szkodliwe dla zdrowia. Nie ma jak dotychczas ustalonej górnej granicy spożycia białka. Wiadomo, że spożyciu go w dużych ilościach może towarzyszyć hiperkalciuria (nadmierne wydalanie wapnia z moczem) sprzyjająca osteoporozie, kwasica czy zwiększone ryzyko powstawania kamieni nerkowych.

Bibliografia

  1. Nowicka G., Białka roślinne i ich funkcjonalne działania, Studia Ecologiae et Bioethicae, 4/2006.
  2. Cieplak M., Sienkiewicz A., Białka, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2004.
  3. Cichosz G., Czeczot H., Kontrowersje wokół białek diety, Polski Merkuriusz Lekarski, XXXV/2013.
  4. Ważne źródła białka roślinnego, Bruksela 2019.
  5. Szpendowski J., Siemianowski K., Właściwości odżywcze i funkcjonalne oraz zastosowanie kazeinianów w przetwórstwie spożywczym, Nauki inżynierskie i technologie, 3/2013.
  6. Jarosz M., Charzewska J., Wajszczyk B., Chwojnowska Z., Czy wiesz, ile potrzebujesz białka?, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2019.
Spirulina Febico - naturalne witaminy i minerały na wyciągnięcie ręki
Spirulina Febico - wysokiej jakości alga, której skład to 100% czysta Spirulina. Każdy etap, od hodowli, poprzez produkcję, do otrzymania pełnowartościowego produktu, jest poddawany szczegółowej kontroli. Pozwala to uzyskać najwyższej jakości Spirulinę
Zobacz tutaj ...
Spirulina - witaminy i minerały (100% naturalne)
Spirulina posiada w pełni naturalne witaminy i minerały o wysokim stężeniu. W jej skład wchodzą m.in.: biotyna, beta-karoten, kwas foliowy, tiamina, niacyna, witamina D, E i inne witaminy oraz białko i błonnik. To też źródło cynku, magnezu, wapnia, żelaza
Zobacz tutaj ...
0 komentarzy:

Dodaj komentarz

Want to join the discussion?
Nie wahaj się i napisz swoją opinię!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *