Karoteny to grupa związków chemicznych stanowiących naturalne barwniki roślin. Nadają im pomarańczową, żółtą lub czerwoną barwę, zależnie od rodzaju karotenu. Występują powszechnie w owocach i warzywach, na przykład w pomidorach czy marchewkach. Są niezwykle cenne dla zdrowia, ponieważ należą do grona antyoksydantów. Wywierają jednak znacznie bardziej wszechstronne działanie na organizm człowieka.
Karoteny – czym są?
Choć karoteny to naturalne barwniki odpowiadające głównie za nadawanie warzywom, owocom, liściom i innym częściom roślin pomarańczową, żółtą bądź czerwoną barwę, spotkać je można także w roślinach o innym kolorze. Bogatymi źródłami karotenów są choćby:
- jarmuż;
- szpinak;
- czerwona papryka;
- marchew;
- kapusta biała;
- czerwona kapusta;
- brokuły;
- brukselka;
- kalafior;
- sałata,
- pomidor.
Mają one cenne właściwości biologiczne, z których najlepiej udokumentowana jest aktywność prowitaminowa. Karoteny zalicza się do grona karotenoidów, które stanowią znacznie szerszą grupę związków chemicznych. Można wręcz powiedzieć, że karotenoidy należą do izoprenoidów i dzielą się na dwie grupy:
- karoteny, czyli węglowodory o wzorze sumarycznym C40H56, będące pochodnymi izoprenu i zawierające w cząsteczce 11 sprzężonych wiązań podwójnych;
- ksantofile, które stanowią pochodne tlenowe karotenów.
W naturze występuje ponad 500 barwników nazywanych karotenoidami. To one nadają licznym gatunkom roślin, a zwłaszcza kwiatom, owocom i warzywom, żółtą, pomarańczową lub czerwoną barwę. Karotenoidy występują także w zielonych liściach, lecz ich zabarwienie jest maskowane przez intensywnie zielone chlorofile. Ich obecność ujawnia się dopiero jesienią, kiedy w roślinach rozkładowi ulegają chlorofile, a liście przebarwiają się wtedy na żółto i czerwono. Przykładami najczęściej występujących w przyrodzie karotenoidów są:
- beta-karoten;
- alfa-karoten;
- gamma-karoten;
- likopen;
- zeaksantyna;
- luteina;
- kryptoksantyna.
Karoteny – działanie prozdrowotne
Działanie karotenoidów polega głównie na zapobieganiu utlenianiu frakcji lipoprotein o niskiej gęstości (tzw. cholesterol LDL), cholesterolu i obniżeniu ogólnego stężenia cholesterolu, a w konsekwencji na ograniczaniu ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia. Dzięki badaniom epidemiologicznym wykazano silny związek między spożyciem świeżych owoców a zmniejszeniem ryzyka choroby wieńcowej. Do najbardziej aktywnych antyoksydantów, chroniących frakcję LDL, należą:
- likopen;
- luteina;
- beta-karoten;
- kryptoksantyna;
- zeaksantyna.
Z kolei działanie antyoksydacyjne tych związków sprawia, że organizm szybciej i sprawniej likwiduje nadmiar wolnych rodników tlenowych, co z kolei zmniejsza ryzyko stresu oksydacyjnego i tym samym chorób cywilizacyjnych XXI wieku. Należą do nich między innymi nieswoiste zapalenia jelit, alergie czy nawet nowotwory.
Tak naprawdę poszczególne karoteny mogą wywierać na organizm człowieka nieco inne działanie. Dla przykładu badania potwierdzają korzystne działanie likopenu, skutkujące zmniejszeniem zachorowalności na raka przełyku, żołądka, okrężnicy, odbytnicy, a także w mniejszym stopniu na raka jamy ustnej, gardła, raka stercza i raka szyjki macicy. Natomiast beta-karoten korzystnie wpływa na funkcjonowanie układu immunologicznego (wzmacnia odporność), zapewnia prawidłowe funkcjonowanie narządu wzroku, zwłaszcza o zmierzchu, chroni wyściółkę przewodu pokarmowego i dróg oddechowych przed infekcjami, a nawet w pewnym stopniu opóźnia procesy starzenia się organizmu.
Karoteny w diecie człowieka
W celu dostarczenia organizmowi różnych karotenów (a także innych antyoksydantów uzupełniających ich działanie) należy zadbać, aby dieta była różnorodna i bogata w warzywa i owoce. Do każdego posiłku warto dodawać porcję surowych warzyw, a dodatkowo dwa razy dziennie warto zjeść porcję owoców. Jeśli mamy problem ze spożywaniem warzyw i owoców do posiłków, można przygotowywać z nich koktajle i pić między posiłkami.
Zobacz również: Koktajle ze Spiruliną.
Karoteny dobrze wchłaniają się w obecności tłuszczu, dlatego warto jeść ich źródła z dodatkiem np. oliwy z oliwek lub orzechów.
Spirulina w tabletkach (100% naturalna)Spirulina posiada w pełni naturalne witaminy i minerały o wysokim stężeniu. W jej skład wchodzą m.in.: biotyna, beta-karoten, kwas foliowy, tiamina, niacyna, witamina D, E i inne witaminy oraz białko i błonnik. To też źródło cynku, magnezu, wapnia, żelaza
Zobacz tutaj ...
Spirulina w proszku (100% naturalna)Spirulina w proszku to słodkowodna alga, zawierająca duże stężenie witamin, minerałów i innych, ważnych składników odżywczych. Wysoką jakość uzyskano dzięki odpowiednim warunkom klimatycznym, przestrzeganiu restrykcyjnych norm podczas hodowli i …
Zobacz tutaj ...
Bibliografia
- Igielska-Kalwat J., Wawrzyńczak A., Nowak I., Karotenoidy i ich zastosowanie w przemyśle kosmetycznym na przykładzie β-karotenu, Chemik 2/2012.
- Igielska-Kalwat J., Gościańska J., Nowak I., Karotenoidy jako naturalne antyoksydanty, Postepy Hig Med Dosw (online), 2015; 69: 418-428.
Zostaw komentarz