Kolagen do picia
Kolagen do picia

Aktualizacja: 23 czerwca 2026

Fermentowane produkty mleczneFermentowane produkty mleczne to produkty spożywcze powstające z mleka (lub jego przetworów), w których zachodzi fermentacja mlekowa prowadzona przez bakterie kwasu mlekowego (czasem także drożdże lub inne mikroorganizmy). Klasycznymi przykładami są jogurty, maślanka, kefir i sery, tak powszechne w kuchni Polaków, ale i w innych kuchniach europejskich czy światowych. Są wyjątkowo zdrowe, wspierają wiele parametrów ludzkiego organizmu.

Fermentacja produktów spożywczych – na czym polega?

W produkcji mlecznych produktów fermentowanych kluczową rolę odgrywają takie procesy, jak fermentacja propionowa, alkoholowa oraz mlekowa. Proces fermentacji propionowej jest zapoczątkowany przez dodatek bakterii propionowych, które w warunkach beztlenowych biorą udział w rozkładzie kwasu mlekowego na kwas propionowy, dwutlenek węgla, kwas octowy i wodę. Fermentacja alkoholowa to beztlenowy rozkład cukru (laktozy) na alkohol (etanol) i dwutlenek węgla, który zachodzi pod wpływem enzymów wytwarzanych przez drożdże (Saccharomyces) i bakterie fermentacji mlekowej, między innymi podczas produkcji kefiru czy kumysu. Dodatkowo w wyniku tego procesu powstają także liczne produkty uboczne, np. kwas octowy i kwas bursztynowy czy gliceryna. Fermentacja alkoholowa jest najczęściej stosowana w produkcji napojów.

Proces fermentacji jest wykorzystywany przez ludzi od tysięcy lat do konserwowania żywności i nadawania jej nowych właściwości smakowych. Proces fermentacji przebiega w 3 głównych krokach:

  1. Mikroorganizmy dostają dostęp do pożywienia (np. cukrów zawartych w mleku, warzywach lub owocach).
  2. Rozkładają te związki, pozyskując energię do życia.
  3. Wytwarzają produkty przemiany materii, które zmieniają smak, zapach, konsystencję i trwałość żywności.

Fermentacja mlekowa to taka, w której bakterie kwasu mlekowego przekształcają cukry w kwas mlekowy. W efekcie tego powstają np. jogurty, kefiry, kiszona kapusta czy ogórki kiszone. Efektem fermentacji alkoholowej jest wino, chleb na zakwasie czy piwo.

Fermentowane produkty mleczne

Do grona fermentowanych produktów mlecznych zaliczamy:

  • jogurt, w tym jogurt grecki i skyr;
  • maślankę;
  • kefir;
  • zsiadłe mleko;
  • serki wiejskie;
  • twaróg;
  • kwaśną śmietanę;
  • sery dojrzewające, np. gouda czy parmezan.

Są one niezwykle lubiane na całym świecie i dostępne w niemal każdym sklepie spożywczym. Zwłaszcza sery dojrzewające kojarzą się z dużym kulinarnym prestiżem, nierzadko podaje się je jako przystawkę do wina czy owoców w wykwintnych restauracjach czy na galach, z kolei kefir i maślanka to istotne elementy kuchni polskiej od wieków. Wyróżnić można 4 generacje fermentowanych produktów mlecznych:

  • I generacja – otrzymywane wskutek spontanicznej fermentacji mleka pozostawionego w temperaturze pokojowej, np. zsiadłe mleko;
  • II generacja – produkowane z dodatkiem mikroflory tradycyjnej. Mogą być otrzymywane przez dodanie termofilnych paciorkowców i pałeczek mlekowych (Streptococcus thermophilus i Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus), co tworzy np. jogurt;
  • III generacja – produkowane wskutek fermentacji jedynie z użyciem bakterii pochodzenia jelitowego, m.in. Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium i Lactobacillus casei, o udokumentowanych cechach zdrowotnych, np. mleko acidofilne, mleko bifidusowe;
  • IV generacja – charakterystyczne jest połączenie mikroflory tradycyjnej ze szczepami bakteryjnymi pochodzenia jelitowego o udoskonalonych właściwościach prozdrowotnych, np. biojogurt (biogurt), biogard.

W ciągu ostatnich 10 lat Polska plasowała się na 4. miejscu w Unii Europejskiej pod względem produkcji mleka i na 7. w produkcji wyrobów mlecznych. Fermentowane produkty mleczne są istotnym elementem w diecie Polaków. Tym bardziej, że są nie tylko zdrowe, ale i wyjątkowo smaczne.

Zobacz również: Źródła probiotyków.

Fermentowane produkty mleczne – właściwości prozdrowotne

Fermentowane produkty mleczne uznać można za wyjątkowo zdrowe. Jeśli nie ma przeciwwskazań do ich spożycia, powinny znajdować się w diecie każdego człowieka. Bakterie mlekowe biorą udział w rozkładzie białek mleka, które po nadtrawieniu do wolnych peptydów i aminokwasów stają się bardziej przyswajalne przez organizm człowieka. Bakterie te zapoczątkowują także hydrolizę tłuszczu, tym samym zwiększają jego przyswajalność. Wytworzony przez mikroorganizmy kwas mlekowy pobudza wydzielanie śliny i soków trawiennych, przyczyniając się do poprawy perystaltyki jelit. Po spożyciu tych produktów wzrasta ponadto wchłanianie składników mineralnych (np. wapnia, fosforu i żelaza), co ma wyjątkowe znaczenie w profilaktyce osteoporozy i próchnicy zębów. 

To ważna część wspierania zdrowia w trakcie stosowania antybiotyków. Bakterie fermentacji mlekowej biorą udział w syntezie witamin z grupy B, zwłaszcza:

W rezultacie podczas długotrwałych kuracji antybiotykowych, w trakcie których dochodzi do niedoborów witamin, zaleca się spożywanie mlecznych napojów fermentowanych

Warto też wspomnieć, że fermentowane produkty mleczne są głównym źródłem naturalnych probiotyków w diecie człowieka. Terminem probiotyki określa się żywe drobnoustroje, które podawane w odpowiednich ilościach mają korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Dla przykładu Bifidobacterium lactis wykazują wysoką skuteczność w przypadku prewencji i leczenia dziecięcej biegunki rotawirusowej, przywracają równowagę flory jelitowej, chronią przed biegunką związaną ze stosowaniem antybiotyków, mają właściwości przeciwwrzodowe, eliminują Helicobacter pylori. Można stosować probiotyki zarówno przy zaburzeniach jelitowych, jak i w celach profilaktycznych. Tym bardziej, odkąd udowodniono, że zdrowa mikroflora jelitowa wpływa również korzystnie na samopoczucie, ogranicza ryzyko depresji i wahań nastroju, wspiera kondycję skóry i może leczyć problemy dermatologiczne o charakterze przewlekłym. Ma więc wpływ na cały organizm. 

Polecane produkty

Probiotyki
Probiotyki od bioalgi zawierają aż 150 milionów wyselekcjonowanych, naturalnych i żywych szczepów bakterii. Uzupełniają dietę w składniki probiotyczne i roślinne takie jak Lactobacillus Sporogenesis (Bacillus Coagulans), Lactobacillus Acidophilus, ...
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

  1. Mojka K., Charakterystyka mlecznych napojów fermentowanych, Probl Hig Epidemiol 2013, 94(4): 722-729.
  2. Brodziak A., Król J., Mleczne napoje fermentowane – właściwości prozdrowotne, 2016.
  3. Wolańska-Buzalska D., Wiśniewska K., Okręglicka K., Mleko i mleczne napoje fermentowane oraz ich wpływ na zdrowie.
Zioła i leczenie naturalnymi sposobami
Zioła i leczenie naturalnymi sposobami