Choroby autoimmunizacyjne

Choroby autoimmunizacyjne (inaczej: choroby autoimmunologiczne) to grupa chorób, w których układ odpornościowy nieprawidłowo rozpoznaje własne komórki, tkanki lub narządy jako obce i zaczyna je atakować. W konsekwencji, zwłaszcza jeśli nie zostaną podjęte działania terapeutyczne, prowadzi to do ich uszkodzenia. Przyczyny takich chorób nie są w pełni poznane, a ich rozwój wiąże się ze współdziałaniem predyspozycji genetycznych i czynników środowiskowych. Mogą dotyczyć różnych narządów i układów, a ich przebieg zależy od rodzaju schorzenia oraz stopnia zaawansowania zmian.

Choroby autoimmunizacyjne – czym są?

Jak wskazuje nazwa, podłożem chorób autoimmunologicznych jest proces autoimmunizacji. Autoimmunizacja jest reakcją immunologiczną organizmu skierowaną przeciwko antygenowi lub grupie własnych antygenów. Wiąże się z utratą zdolności układu odpornościowego do rozróżniania antygenów „własnych” i „obcych”, co prowadzi do niszczenia własnych, zdrowych i dobrze funkcjonujących tkanek. W rozwoju chorób autoimmunizacyjnych odgrywają rolę dwa główne patomechanizmy odpowiedzialne za uszkodzenie komórek i tkanek:

• komórkowy;
• humoralny.

Współdziałanie obu tych mechanizmów odpowiada za wystąpienie objawów chorobowych. Szacuje się, że schorzenia autoimmunologiczne dotyczą 3-8% światowej populacji ogólnej, z przewagą płci żeńskiej.

Niestety wciąż nie udało się ustalić, dlaczego u niektórych osób organizm reaguje w ten sposób i dlaczego układ odpornościowy zaczyna atakować sam siebie. Uważa się, że stanowi to konsekwencję połączenia wybranych czynników środowiskowych, niektórych infekcji, palenia papierosów, zaburzeń hormonalnych, czynników związanych z mikrobiomem. Choroby te wciąż są badane przez specjalistów i klinicystów.

Choroby autoimmunizacyjne – rodzaje i objawy

Do najczęściej diagnozowanych chorób autoimmunizacyjnych zaliczyć możemy następujące:

• choroba Hashimoto – niszczona jest tarczyca, zatem miejsce ma niedobór jej hormonów. Objawy: zmęczenie, senność, uczucie ciągłego zimna, przyrost masy ciała, sucha skóra, zaparcia;
• choroba Gravesa-Basedowa – układ odpornościowy produkuje w niej przeciwciała (TRAb), które pobudzają receptor TSH, co prowadzi do nadprodukcji hormonów tarczycowych. Objawy: utrata masy ciała, kołatanie serca, nadmierna potliwość, drżenie rąk, nietolerancja ciepła, niekiedy wytrzeszcz oczu;
• cukrzyca typu 1 – niszczone są komórki wydzielnicze trzustki. Objawy: wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, utrata masy ciała, osłabienie;
• celiakia – zniszczeniu ulegają komórki jelita cienkiego, wskutek czego organizm nie trawi i nie toleruje glutenu. Objawy: biegunki, wzdęcia, bóle brzucha, niedokrwistość, utrata masy ciała;
• miastenia – atakowane są połączenia nerwowo-mięśniowe. Objawy: osłabienie mięśni nasilające się przy wysiłku, opadanie powiek, podwójne widzenie, zaburzenia połykania;
• choroba Addisona – nadnercza wskutek uszkodzenia nie produkują hormonów (głównie niezbędnego do życia kortyzolu). Objawy: skrajne, przewlekłe zmęczenie i osłabienie mięśni, które nie mijają po odpoczynku;
• łuszczyca – to niezakaźna, ogólnoustrojowa, przewlekła choroba zapalna, objawiająca się specyficznymi zmianami skórnymi przypominającymi łuski.

Jest ich jednak znacznie więcej. Współcześnie medycyna wyróżnia od 80 do 100 chorób autoimmunologicznych (z autoagresji), w których układ odpornościowy błędnie atakuje własne tkanki organizmu. Przykładami innych są choćby:

• choroba Leśniowskiego-Crohna;
• stwardnienie rozsiane;
• zespół Sjogrena;
• toczeń rumieniowaty układowy;
• autoimmunologiczne zapalenie wątroby;
• sarkoidoza;
• anemia złośliwa.

Jak można zauważyć, choroby te znajdują się na pograniczu różnych specjalizacji medycznych, nie ma więc jednego lekarza, który zajmuje się diagnostyką i leczeniem chorób autoimmunizacyjnych. Dla przykładu chorobę Hashimoto leczyć będzie endokrynolog, łuszczycę dermatolog, zaś toczeń rumieniowaty układowy głównie reumatolog.

Choroby autoimmunizacyjne – leczenie

Jako że nie są znane przyczyny chorób autoimmunizacyjnych, nie można wdrożyć skutecznego leczenia przyczynowego. Działania opierają się na farmakoterapii ukierunkowanej na przywrócenie prawidłowej pracy układu immunologicznego, ma on zostać wyciszony, by nie atakował własnych tkanek. Mogą to być klasyczne leki przeciwzapalne, silniejsze glikokortykoidy dostępne na receptę, zaś przy zaawansowanych stadiach takich chorób nawet leki biologiczne i cytostatyki. Leczy się też powikłania chorób autoimmunologicznych. Na przykład przy znacznych i podejrzanych guzach tarczycy rozważa się ich biopsję i usunięcie, zaś przy ubytkach w jelitach w przebiegu choroby Leśniowskiego-Crohna ostatecznie zakłada się stomię.

W większości przypadków jednak farmakoterapia, kontrola postępu choroby i zdrowy, zbilansowany tryb życia są wystarczające do uzyskania remisji i dobrego samopoczucia. Ważne, by w przebiegu chorób autoimmunizacyjnych unikać stresu i używek, zdrowo się odżywiać, dbać o suplementację oraz pozostać osobą aktywną fizycznie.

Olej z czarnuszki w kapsułkach 100% naturalny
Oryginalny olej z czarnuszki egipskiej (Nigella sativa) wspiera odporność, układ pokarmowy i zdrowie skóry. Wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i antyoksydacyjne. Źródło cennych kwasów tłuszczowych i tymochinonu.
Zobacz tutaj ...

Bibliografia

1. Szczeblowska D., Hebzda A., Wojtuń S., choroby autoimmunizacyjne w praktyce lekarskiej, Pediatr Med Rodz 2011, 7 (3), p 218-222.
2. Wiland P., Sebastian A., Choroby autoimmunizacyjne w praktyce ambulatoryjnej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2026.